Το άρθρο του Σεβ. Μητροπολίτου Ελβετίας κ. Δαμασκηνού που δημοσιεύθηκε από «Το Βήμα» (16-8-1998), ως απάντηση σε δικό μου κείμενο που δημοσιεύθηκε και πάλι από «Το Βήμα» (9-8-1998), με εξέπληξε, αφ' ενός μεν για την ασυνήθη για τον χαρακτήρα και την ευγένειά του φρασεολογία, αφ' ετέρου δε για τις απόψεις του περί Εκκλησίας.

Πράγματι, η ευγένεια του Σεβ. Μητροπολίτου Ελβετίας κ. Δαμασκηνού, η παιδεία και η ευρωπαϊκή κουλτούρα του, η γνωριμία μας, η αμοιβαία εκτίμηση, η πρόσφατη ολοκάρδια επικοινωνία μας, επέβαλαν έναν άλλο τρόπο απαντήσεως, με χρησιμοποίηση επιχειρημάτων και όχι υποτιμητικών και ήκιστα ευγενικών υπαινιγμών σε βάρος μου. Τελικά, εκείνο που δίνει αξία σε ένα κείμενο είναι η ψύχραιμη επιχειρηματολογία και όχι οι αδόκιμοι χαρακτηρισμοί, και μάλιστα όταν αποδίδονται σε έναν εν Χριστώ αδελφό.

Επειτα, οι απόψεις περί Εκκλησίας, που υπάρχουν στο κρινόμενο κείμενο, προβληματίζουν βαθύτατα, αφού υπονοείται μάλλον μια βατικάνεια αντίληψη περί της Εκκλησίας, ωσάν η Εκκλησία να ταυτίζεται μόνον με τη Σύνοδο των Ιεραρχών και των Συνοδικών Επιτροπών. Με προκαλούν βαθιά οι φράσεις που ακούω συχνά, «η Εκκλησία μας απεφάσισε», ή «ο λαός μας σέβεται την Εκκλησία του», που λέγονται από διαφόρους και δείχνουν μια εκκλησιολογική παρέκκλιση. Φυσικά, με προκαλούν πολύ και οι καλβινιστικές απόψεις περί Εκκλησίας, ωσάν η Εκκλησία να είναι μια αόρατη κοινωνία πιστών, όπως επίσης μου δημιουργούν πρόβλημα και οι πουριτανικές αντιλήψεις για την Εκκλησία, περί ορατής κοινωνίας, σύμφωνα με ευσεβιστικές αντιλήψεις. Πιστεύω στην Εκκλησία των Προφητών, των Αποστόλων, των Μαρτύρων, των Οσίων, των Οικουμενικών Συνόδων, της οποίας τα μέλη βουλεύονται «κατά τας των αγίων Θεοπνεύστους Θεολογίας και το της Εκκλησίας ευσεβές φρόνημα».

Αλλωστε, κατά τον άγιο Ειρηναίο Λυώνος, η Εκκλησία συνδέεται αναπόσπαστα με την θεολογία, που είναι η ορθή δόξα της Εκκλησίας, και με την Θεία Ευχαριστία, που είναι η αληθινή πράξη της Εκκλησίας. Το θέμα είναι σοβαρότατο και δεν θα επεκταθώ περισσότερο αναλύοντας την αυθεντική διδασκαλία του Μ. Αθανασίου εναντίον της «Εκκλησίας» της εποχής του, ή την ορθόδοξη διδασκαλία του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά εναντίον Κληρικών και Συνοδικών Επιτροπών, δηλαδή της «επίσημης Εκκλησίας» της εποχής του, ή ακόμη την ομολογία του αγίου Μάρκου του Ευγενικού εναντίον της «Εκκλησίας» εκείνης που υπέγραψε την μετατροπή της σε μια ιδιότυπη Ουνία. Και όλα αυτά λέγονται από την άποψη ότι εάν επαληθευθούν μερικές πρόωρες και βιαστικές ενέργειες κοινωνίας της Ορθοδόξου Εκκλησίας με άλλες ετερόδοξες ομολογίες, τότε θα βρουν αντιθέτους πολλούς Επισκόπους, θεολόγους, μοναχούς του Αγίου Ορους και πολύ λαό. Γι' αυτό και πρέπει κάθε κίνηση να γίνεται με προσοχή, θεολογικό λόγο και προπαντός ορθόδοξη εκκλησιαστική συνείδηση, για να μη δημιουργηθούν τραύματα στο εκκλησιαστικό σώμα.

Πέρα από αυτά τα εισαγωγικά, θα ήθελα να υπογραμμίσω, όσο μπορώ σύντομα, μερικά σημεία τα οποία υποστηρίζουν το προηγούμενο άρθρο σχετικά με το τροπάριο «νίκας τοις βασιλεύσιν».

1 Τα όσα έγραψα στο άρθρο μου δεν αναφέρονταν στον Σεβ. Μητροπολίτη Ελβετίας κ. Δαμασκηνό, και μάλιστα δεν είχα σοβαρό λόγο να το κάνω ύστερα από την εγκάρδια επικοινωνία μας που είχαμε πρόσφατα και την πρόσκλησή του να επισκεφθώ την Γενεύη. Απλώς έλαβα αφορμή από ένα περιστατικό που έγινε κατά την τελετή θεμελιώσεως της ζεύξεως Ρίου - Αντιρρίου και διατύπωσα τις σκέψεις μου, τις οποίες είχα εκφράσει και δημοσιεύσει παλαιότερα. Αλλωστε, είχα ευθύνη για ό,τι έγινε, αφού, ως επιχώριος Μητροπολίτης, από ευγένεια προσεκάλεσα και άλλους Αρχιερείς και παρεχώρησα στον Σεβ. Μητροπολίτη Ελβετίας να διαβάσει την σχετική ευχή και να επιτελέσει τον αγιασμό. Ετσι, στο γνωστό άρθρο ανέπτυξα τις απόψεις μου κινούμενος κυρίως από ποιμαντικούς και όχι προσωπικούς λόγους, γιατί νομίζω ότι έχουμε καθήκον να ενημερώνουμε τον λαό.

2Η φράση «νίκας τοις βασιλεύσιν» εννοιολογικά αναφέρεται στους άρχοντας που ηγούνται του λαού, οπότε κανονικά δεν μπορεί, ούτε πρέπει να δημιουργεί πρόβλημα, όπως πράγματι δεν δημιουργεί πρόβλημα στην Ευρώπη, την Αμερική και αλλού. Ομως στην Ελλάδα η φράση αυτή φορτίστηκε με μια αρνητική έννοια και έτσι προκαλεί. Εξηγώντας αυτή τη σκέψη μου, μπορώ να αναφερθώ στο ότι πράγματι η Βασιλεία μετά την Επανάσταση του 1821 δεν έχει καμία σχέση με την Βασιλεία που επικρατούσε στο Βυζάντιο ­ Ρωμανία, αλλά πρόκειται για μια «εισαγόμενη» εξουσία με καθαρώς φεουδαλιστική, κληρονομική και ρατσιστική νοοτροπία, κατά τα φεουδαλιστικά πρότυπα, τα οποία κυριαρχούσαν στην Ευρώπη και την εποχή εκείνη, όπως πολύ ωραία ανέλυσε, κατά τρόπο προφητικό και αυτήν την πλευρά, ο π. Ιωάννης Ρωμανίδης, σύμφωνα με τα οποία ο βασιλεύς έδιδε τα φέουδα σε βαρόνους, κόμητες, ιππότες κλπ., οι οποίοι στην συνέχεια όφειλαν τελεία υπακοή σε αυτόν. Στην πραγματικότητα η Ελλάδα θεωρήθηκε ένα τέτοιο φέουδο, στο οποίο οι Μεγάλες Δυνάμεις έπρεπε να βάλουν έναν μονάρχη ­ φεουδάρχη, που θα κάνει τελεία υπακοή στα αφεντικά του. Δεν μπορώ ποτέ να συμφιλιωθώ με την έννοια ότι οι ήρωες της Επανάστασης του 1821 ήθελαν την μετατροπή της Ελλάδος σε ένα ιδιότυπο φέουδο των Μεγάλων Δυνάμεων. Διαμαρτύρεται έντονα η ρωμαίικη συνείδησή μου.

Ο Charles Frazee αναλύει διεξοδικά τον τρόπο και τον σκοπό για τον οποίο οι Μεγάλες Δυνάμεις έδωσαν την προσοχή τους στην εύρεση του υποψηφίου Κυβερνήτου μεταξύ των πριγκίπων των γερμανικών κρατιδίων. Ετσι, επέλεξαν στη αρχή τον Λεοπόλδο του Saxe-Coburg και στην συνέχεια, μετά την άρνησή του, επέλεξαν τον Οθωνα, δευτερότοκο υιό του Λουδοβίκου της Βαυαρίας. Επίσης, «η προσοχή των δυνάμεων συγκεντρώθηκε στο να πείσουν τον Βασιλιά να εκλέξει ανθρώπους ευνοουμένους των κυβερνήσεών τους». Την εποχή εκείνη οι Ρώσοι άρχισαν έναν αγώνα να πείσουν τον νεαρό Οθωνα να γίνει Ορθόδοξος, σύμφωνα με το σκεπτικό ότι αυτή η ενέργεια είναι «η σπουδαιότερη πράξη για την ενίσχυση της βασιλείας και για το καλό των υπηκόων της». Με ξενίζει αυτή η φράση «υπηκόων της», γιατί με κατατάσσει στους δουλοπάροικους! Προχωρεί ακόμη περισσότερο η σχετική εντολή του κόμητα Νέσελδορ: «Περισσότερο από κάθε άλλη χώρα ο θρόνος και η εκκλησία πρέπει να αλληλοϋποστηρίζονται εκεί και περισσότερο από κάθε αλλού ένας νέος ηγεμόνας και ένας λαός που πρόσφατα κλήθηκε στην πολιτική ελευθερία, να μπορούν να επικαλούνται την βοήθεια του Παντοδυνάμου μπροστά στην ίδια αγία Τράπεζα».

Είναι πολύ χαρακτηριστική και μια επιστολή που απέστειλε ο Οθωνας στον πατέρα του Λουδοβίκο: «... η πνευματική αρχή του κλήρου της χώρας θα μπορούσε να γίνει επικίνδυνη για τον κοσμικό άρχοντα, αν ο ανώτερος κλήρος συνιστούσε μια ομάδα, καθόσον ολόκληρος ο Κλήρος κατόπιν θα έπαιρνε τον λαό με το μέρος του εναντίον του άρχοντα. Νομίζω ότι θα μπορούσαμε να υπερβούμε όλες αυτές τις δυσκολίες, αν δημιουργούσαμε μια σύνοδο υπό την διεύθυνση κάποιου μητροπολίτη που θα ήταν κάτι σαν τους προέδρους των δικών μας επιτροπών και ουσιαστικά δεν θα είχε εξουσία. Σε ορισμένα χρονικά διαστήματα ο άρχοντας θα μπορεί να διαλέξει τα μέλη αυτής της συνόδου».

Τέτοιες ωμές επεμβάσεις έγιναν και αργότερα από την «εισαγόμενη» βασιλεία όχι μόνον στην εκκλησιαστική, αλλά και στην πολιτική ζωή του τόπου. Δεν θα επεκταθώ περισσότερο στα θέματα αυτά, απλώς θα τονίσω ότι και τα κατά καιρούς μέλη της Διοικήσεως της «Εκκλησίας» με την βατικάνεια αντίληψη, όπως και οι διάφοροι πολιτικοί έχουν τεράστιες ευθύνες για τέτοιες επεμβάσεις. Και οι νέοι Επίσκοποι δεν είμαστε διατεθειμένοι να ανεχθούμε άλλες επεμβάσεις.

3Μέσα στα πλαίσια της φεουδαρχικής βασιλείας που ανέφερα προηγουμένως, έχουμε και την παρείσφρυση στην θεία λατρεία διαφόρων κειμένων, όπως την μνημόνευση των ονομάτων του Βασιλέως, της Βασιλίσσης, του Διαδόχου, της Βασιλομήτορος, ενώ η εντολή του Αποστόλου Παύλου είναι να προσευχόμαστε «υπέρ βασιλέων και πάντων των εν υπεροχή όντων...» (Α' Τιμ. β', 1-2), χωρίς να συνιστά στους Χριστιανούς να μνημονεύουν τον Νέρωνα, αυτοκράτορα της εποχής εκείνης, την ευχή «Κύριε σώσον τους Βασιλείς» και τον «πολυχρονισμό» των Βασιλέων που ψαλλόταν σε κάθε λειτουργία σε κάθε χωριό, ίσως, όπως γράφουν τα κείμενα που αναφέραμε προηγουμένως, για να εδραιωθεί η βασιλεία, ο ξένος αυτός θεσμός, το ξένο αυτό σώμα, στην Ελλάδα. Δεν μπορώ να δεχθώ τέτοιες επεμβάσεις στα λειτουργικά κείμενα. Με την αλλαγή των πολιτευμάτων επέρχονταν αλλαγές στα κείμενα της λατρείας μας. Οπότε, στον λαό δημιουργήθηκε πρόβλημα και για φράσεις σε άλλα τροπάρια. Τελικά, όσοι διατείνονται ότι με τον όρο «νίκας τοις βασιλεύσιν» εννοούνται οι άρχοντες, τότε θα έπρεπε μετά την μεταπολίτευση να μνημονεύουν σε κάθε λειτουργία των ονομάτων του Προέδρου της Δημοκρατίας, της Συζύγου του και της οικογενείας του!

4Και πάλι υποστηρίζω ότι για λόγους ποιμαντικούς, ακριβώς επειδή έχει ταλαιπωρηθεί ο ελληνικός λαός από παρεμβάσεις στα ενδότερα της εκκλησιαστικής ζωής και της λατρείας, μπορεί να γίνει αλλαγή κυρίως στο συγκεκριμένο τροπάριο, επειδή ψάλλεται σε κάθε αγιασμό, με την φράση «νίκας τοις ευσεβέσι». Ο αείμνηστος Αρχιεπίσκοπος Σεραφείμ μάς έλεγε να το ψάλλουμε με την φράση «νίκας τοις ευσεβέσι» παρά «την εισήγησιν και κρίσιν της μονίμου Συνοδικής Επιτροπής», όπως άλλωστε κάνουν πολλοί Αρχιερείς, και μάλιστα ο ίδιος ο αείμνηστος Μακαριότατος κατά την μακρά του αρχιεπισκοπική διακονία έψαλλε κατά τους αγιασμούς στην έναρξη των εργασιών της Βουλής το τροπάριο με το «νίκας τοις ευσεβέσι».

Πρέπει κάποτε να καταλάβουμε ότι η ποιμαίνουσα Εκκλησία πρέπει να ομιλεί για όλα τα θέματα με τον δικό της θεολογικό λόγο, ξένο από διάφορες σκοπιμότητες. Η Εκκλησία δεν είναι φέουδο κανενός, τα μέλη όλων των κομματικών παρατάξεων είναι μέλη της Εκκλησίας, είτε δυνάμει είτε ενεργεία, οπότε οι Κληρικοί δεν εισέρχονται μέσα στην διηρημένη κοινωνία για να συντηρούν την διαίρεση, αλλά για να προσκαλούν την διηρημένη κοινωνία στην ενότητα της πίστεως, της αγάπης και της αληθείας, και αυτό βέβαια δεν αναφέρεται στον Σεβ. Μητροπολίτη Ελβετίας Δαμασκηνό, αλλά σε μερικούς άλλους που κομματικοποιούν την εκκλησιαστική ζωή.

ΤΟ ΒΗΜΑ, 23-08-1998
Κωδικός άρθρου: B12495A111

[ ΠΑΝΩ ]

	"ΠΕΛΑΓΙΑ".