Τον παρελθόντα μήνα (Οκτώβριο) συνεκλήθη η Ιεραρχία της Εκκλησίας της Ελλάδος για να συζητήση και να λύση μερικά θέματα τα οποία απασχόλησαν την Εκκλησία αυτήν την περίοδο. Είναι γνωστές οι αποφάσεις τις οποίες έλαβε, οι οποίες έχουν δημοσιοποιηθή στον ελληνικό λαό διά των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, και δεν νομίζω ότι χρειάζεται να επανέλθουμε σε αυτές. Μόνον θα ήθελα να διατυπώσω μερικές σκέψεις τόσο για την συγκεκριμένη Σύνοδο της Ιεραρχίας όσο και για τις Συνόδους που πρόκειται να συγκληθούν στο προσεχές μέλλον.

Κατ' αρχάς πρέπει να λεχθή αυτό το οποίο κατά την διάρκεια των εργασιών της Ιεραρχίας διατύπωσαν πολλοί Ιεράρχες, ότι ήταν μία από τις καλύτερες Συνόδους, από την άποψη ότι επικράτησε ευπρέπεια και σοβαρότητα, αν εξαιρέση κανείς μεμονωμένες περιπτώσεις. Αυτό, νομίζω, οφειλόταν σε τρεις βασικούς παράγοντες. Πρώτον, στην παρουσία του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και Πάσης Ελλάδος κ. Χριστοδούλου, ο οποίος χειριζόταν τα θέματα με έξυπνο τρόπο και δεν άφηνε να οξυνθή η ατμόσφαιρα. Ακόμη σε δύσκολες περιστάσεις ενήργησε με διακριτικό τρόπο ώστε να εκτονωθή η κατάσταση. Δεύτερον, οφειλόταν στην παρουσία πολιών Ιεραρχών με πείρα και γνώση, οι οποίοι με τις παρεμβάσεις τους συνετέλεσαν στο να επικρατήση σοβαρότητα και ευπρέπεια. Και, τρίτον, στην παρουσία νέων Ιεραρχών, οι οποίοι έδειξαν σεβασμό στο συνοδικό σύστημα της Εκκλησίας αλλά και εκδήλωσαν την διάθεσή τους να μη συνεχίσουν μερικές αρνητικές καταστάσεις του παρελθόντος. Γιατί, πράγματι, ενώ είναι απαραίτητη η διατύπωση κάθε σκέψεως και απόψεως, εν τούτοις ο τρόπος της εκφοράς του λόγου πρέπει να είναι ο ενδεδειγμένος σε εκκλησιαστικούς άνδρας.

Οπως ανέφερα προηγουμένως, η θεματολογία της πρόσφατης Συνόδου της Ιεραρχίας ήταν σημαντική γιατί αναφερόταν σε σύγχρονα θέματα που απησχόλησαν την Εκκλησία. Και, βέβαια, ήταν η πρώτη Σύνοδος Ιεραρχίας μετά την εκλογή του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών κ. Χριστοδούλου στον περιλάλητο θρόνο των Αθηνών και στην Προεδρία της Ιεράς Συνόδου και ήταν επόμενον να προταθούν τα θέματα αυτά για να βρουν τις λύσεις τους. Νομίζω, όμως, ότι η μέλλουσα να συγκληθή Σύνοδος της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδος πρέπει να απασχοληθή με θέματα σοβαρότερα, ουσιαστικότερα και θεολογικότερα.

Είναι γνωστόν ότι η Εκκλησία της Ελλάδος είναι αυτοκέφαλη, οπότε ενεργεί και βούλεται ως μια Τοπική Σύνοδος. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αντιμετωπίζει όλα τα εκκρεμούντα ζητήματα που αναφύονται στην δικαιοδοσία της και να προσπαθή με θεολογικό λόγο να τα επιλύη. Επίσης, είναι γνωστόν ότι οι Τοπικές Σύνοδοι αποτελούν την βάση της διοικήσεως των Εκκλησιών ενώ οι Οικουμενικές Σύνοδοι επιλύουν γενικότερα θέματα, τα οποία βέβαια είχαν αντιμετωπισθή προηγουμένως από τις Τοπικές Συνόδους, και αυτό έγινε ώστε οι αποφάσεις των Οικουμενικών Συνόδων, σύμφωνα με το Ρωμαϊκό Δίκαιο, να αποκτήσουν καθολική ισχύ στο ρωμαϊκό κράτος. Γι' αυτό και οι Οικουμενικές Σύνοδοι, όπως λέγει ο π. Γεώργιος Φλωρόφσκυ, λέγονται αυτοκαταστροφικές. Και βέβαια η όλη εκκλησιαστική ζωή είναι μια διαρκής Σύνοδος, καθώς επίσης η Τοπική Σύνοδος πρέπει να εκφράζη την θεολογία και την ζωή της Εκκλησίας.

Νομίζω, λοιπόν, ότι η θεματολογία των Τοπικών Συνόδων της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδος, για να συντονίζεται στην προοπτική και στην εκκλησιολογική δομή των Τοπικών Επαρχιακών Συνόδων, πρέπει να δίδη την μαρτυρία της πίστεως, να είναι ομολογιακή, και, βέβαια, να αντιμετωπίζη όλα τα προβλήματα που αναφύονται με ορθόδοξο θεολογικό τρόπο. Πρέπει να ασχολήται με θέματα ορθοδόξου ομολογίας, αναφορικά με τις σύγχρονες εκκλησιαστικές παρεκκλίσεις, με θέματα οργανωτικά και ποιμαντικά και βέβαια όλα αυτά πρέπει να αντιμετωπίζονται μέσα από την ορθόδοξη θεολογική προοπτική. Γιατί αν η κάθε Τοπική Σύνοδος δεν συντονίζεται στην θεολογία των Τοπικών Συνόδων, τότε είναι εκκοσμικευμένη.

Μέσα στην προοπτική αυτή θα ήθελα να υπογραμμίσω τέσσερις μεγάλες κατηγορίες θεμάτων τα οποία πρέπει να γίνωνται αντικείμενο συζητήσεων στις Συνόδους της Ιεραρχίας.

1 Είναι τα λεγόμενα δογματικά θέματα. Και είναι γνωστόν ότι τα δόγματα δεν είναι μεταφυσικά σχήματα αλλά τα όρια της ζωής και του θανάτου, τα πλαίσια της θεραπείας ή της ασθενείας των ανθρώπων. Νομίζω ότι στην εποχή μας, εκτός από το Χριστολογικό, αναγκαία είναι η αντιμετώπιση του Εκκλησιολογικού ζητήματος. Πρόκειται για την οριοθέτηση της Εκκλησίας, για τις παρεκκλίσεις από την Ορθόδοξη Εκκλησιολογία, για τους Διαλόγους με τις άλλες Ομολογίες και Θρησκείες. Σήμερα γίνονται πολλοί Διάλογοι της Εκκλησίας μας με άλλες Ορθόδοξες Εκκλησίες, με άλλες Ομολογίες και άλλες Θρησκείες. Είναι δυνατόν η Ιεραρχία να μην ενημερώνεται, οι Ιεράρχες να μην εκφράζουν τις απόψεις τους και να μην καθορίζουν την στάση τους απέναντι σε αυτές; Καθώς επίσης είναι δυνατόν ο λαός να παραμένη στην άγνοια, να μην ενημερώνεται επαρκώς;

2 Ο καθορισμός και η ενεργοποίηση του συνοδικού συστήματος της Εκκλησίας. Οταν κάνουμε λόγο για συνοδικό σύστημα, εννοούμε το ιεραρχικό πολίτευμα της Εκκλησίας, που σημαίνει τον συντονισμό και την συνεργασία όλων των χαρισμάτων σε επίπεδο Ιεραρχίας, Μητροπόλεων και Ιερών Ναών, έξω από κληρικαλισμούς, λαϊκοκρατίες και λαϊκισμούς. Αυτό σημαίνει ότι το συνοδικό σύστημα δεν είναι ένας κατεστημένος θεσμός, κατά μίμησιν άλλων ανθρωποκεντρικών οργανώσεων, αλλά ένας χαρισματικός «θεσμός». Αυτή δε η ενεργοποίηση των χαρισμάτων δεν είναι θέμα απλών συνελεύσεων αλλά πρωτίστως σεβασμού στην εσωτερική δομή και στην εσωτερική ζωήρυτη φλέβα της ορθοδόξου παραδόσεως.

3 Η επικράτηση της κανονικής ευταξίας. Πρέπει να εξετάζωνται επισταμένως το πνεύμα και το γράμμα των Ιερών Κανόνων και να ερμηνεύωνται οι Ιεροί Κανόνες μέσα από την ορθόδοξη εκκλησιολογία. Είναι γνωστόν ότι το πνεύμα των Ιερών Κανόνων αποβλέπει στην ενότητα της Εκκλησίας και στην σωτηρία του ανθρώπου. Επομένως, η ενότητα της Εκκλησίας και η σωτηρία του ανθρώπου είναι ο απώτερος σκοπός των Ιερών Κανόνων, οι οποίοι μέσα από αυτήν την προοπτική αποκλείουν τόσο τον αντινομισμό όσο και την εκνομίκευση της πνευματικής ζωής.

4 Η αντιμετώπιση των συγχρόνων ποιμαντικών προβλημάτων, που έχουν σχέση με τις ηλικίες των ανθρώπων, τους διαφόρους τρόπους ζωής, τα σύγχρονα επαγγέλματα και την σύγχρονη εκκοσμικευμένη κοινωνία. Πρόκειται για θέματα που αναφέρονται στις οντολογίες και υπαρξιακές αναζητήσεις των ανθρώπων, στον πολιτιστικό εκσυγχρονισμό και στον εκκλησιολογικό αποχρωματισμό της κοινωνίας μας, στα ναρκωτικά, στο AIDS κλπ. Και τα θέματα αυτά πρέπει να αντιμετωπίζωνται κυρίως θεολογικά και εκκλησιολογικά, διότι η Εκκλησία δεν είναι Κράτος-Πολιτεία αλλά Σώμα Χριστού και κοινωνία θεώσεως. Πρέπει με κάθε θυσία να αποφεύγεται η βατικανοποιημένη και προτεσταντίζουσα θεώρηση της ποιμαντικής. Αυτό σημαίνει ότι η ποιμαντική διακονία δεν είναι θέμα ιδεολογικών αρχών αλλά προσωπικής ποιμαντικής προσεγγίσεως των ανθρώπων μέσα από την προοπτική της εσχατολογίας.

Επομένως τα βασικά θέματα με τα οποία πρέπει να απασχολούνται οι Σύνοδοι της Ιεραρχίας είναι εκείνα που έχουν σχέση με το δόγμα και κυρίως την Εκκλησιολογία, το ορθόδοξο συνοδικό σύστημα σε όλες τις εκφράσεις του, την κανονική ευταξία της Εκκλησίας και την ποιμαντική των συγχρόνων προβλημάτων και όχι με θέματα που σχετίζονται με την εξωτερική διάσταση της Εκκλησίας. Μας ενδιαφέρει το μυστήριο της Θείας Οικονομίας και όχι τα οικονομικά, μας απασχολεί η σωτηρία του προσώπου και όχι η μαζική θεατρική ενημέρωση.

Βέβαια μια τέτοια αντιμετώπιση των θεμάτων προϋποθέτει ύπαρξη Επισκόπων με θεολογική γνώση, με πατερική δογματική συνείδηση, αφού οι Πατέρες έδωσαν αξία στις Συνόδους και όχι το αντίθετο. Πράγματι, δεν είναι η Σύνοδος που αναδεικνύει τους Πατέρες αλλά οι Πατέρες εκείνοι που κάνουν μια Σύνοδο να είναι Ορθόδοξη και όχι «ληστρική». Και αυτό είναι ένα μεγαλο πρόβλημα, γιατί, όπως έλεγε ο Μακαριστός Μητροπολίτης Σερβίων και Κοζάνης κυρός Διονύσιος, πολλοί σύγχρονοι Αρχιερείς κατέχουν πολλές γνώσεις, γνωρίζουν νομικά, ιστορικά, φιλοσοφικά θέματα αλλά δεν γνωρίζουν την «παπαδική» και εννούσε δεν γνωρίζουν την ορθόδοξη θεολογία στην ουσιαστική διάστασή της. Μια Σύνοδος χωρίς θεολογία μοιάζει με Βουλή και όχι με Τοπική Σύνοδο.

Ελπίζω ότι με την πείρα των πολιών και σοφών Γερόντων Αρχιερέων και με τους νέους Ιεράρχες τόσο η θεματολογία όσο και η αντιμετώπιση των θεμάτων των μελλουσών Συνόδων της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδος θα συντονίζωνται στο πνεύμα και στην προοπτική των ενδόξων Τοπικών Συνόδων της Εκκλησίας ώστε να παύση το φαινόμενο η Σύνοδος των Ιεραρχών να γίνεται αφορμή αντεγκλήσεων μεταξύ των Επισκόπων για θέματα που απασχολούν την σύγχρονη εκκοσμικευμένη κοινωνία και τα οποία δεν εκφράζουν το ήθος και την ουσία του εκκλησιαστικού πολιτεύματος. Και είναι γνωστόν ότι η πηγή του δικαίου του εκκλησιαστικού πολιτεύματος, όπως λέγει ο Σεβ. Μητροπολίτης Περγάμου κ. Ιωάννης, δεν ανήκει στον λαό αλλά στον Θεό και η πραγμάτωση του δικαίου αυτού του πολιτεύματος δεν αναφέρεται στην μένουσα αλλά στην μέλλουσα πόλη.

ΤΟ ΒΗΜΑ, 15-11-1998
Κωδικός άρθρου: B12507A171

[ ΠΑΝΩ ]

	"ΠΕΛΑΓΙΑ".