ΚΟΣΜΗΜΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ   1     2    3   4    5    6    7     8    9   10    11    12   13   14   15   16   17    18   © Μητροπολίτης Ναυπάκτου Ιερόθεος 7. ΤΑ ΚΗΡΥΓΜΑΤΑ ΤΟΥ ΕΠΙΛΕΞΤΕ ΕΝΟΤΗΤΑ α) Το ένδυμα της ψυχής β) Η σιωπή της Θεοτόκου γ) Λόγος σε εξόδιο ακολουθία δ) Η αξία του μοναχισμού ε) Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός   [ ΠΑΝΩ ] 7. ΤΑ ΚΗΡΥΓΜΑΤΑ ΤΟΥ

Ο Μητροπολίτης Εδέσσης Καλλίνικος είχε εξασκηθή από μικρός στο θείο κήρυγμα και είχε μεγάλη επίδοση. Αμέσως μετά την λήψη του Πτυχίου του Πανεπιστημίου, άρχισε να κηρύττη στην Μητρόπολη Αιτωλίας και Ακαρνανίας, με άδεια του Μητροπολίτου της Ιεροθέου, με μεγάλη επιτυχία. Συνέχισε έπειτα την κηρυκτική του δραστηριότητα κατά την διάρκεια της στρατιωτικής του θητείας και στην συνέχεια ως Πρωτοσύγκελλος της Ιεράς Μητροπόλεως Αιτωλίας και Ακαρνανίας. Στην βιογραφία του που παρατίθεται σε άλλο κεφάλαιο φαίνεται αυτή η κηρυκτική του δραστηριότητα.

Πολλές φορές έλεγε: "Η δόξα των αγίων Αποστόλων είναι το ασίγητον κήρυγμα". Και προσπαθούσε να το εφαρμόζη σε τέτοιο βαθμό ώστε να μην κάνη καμμιά εκκλησιαστική ακολουθία χωρίς να κηρύττη τον λόγο του Θεού. Το Ποίμνιό του τον αισθάνθηκε περισσότερο στον χώρο του κηρύγματος. Τόσο το αγαπούσε ώστε προσπαθούσε συνεχώς να συγκεντρώνη και άλλα πρόσωπα τα οποία να πληθαίνουν το κήρυγμα σε όλη την επαρχία.

Στο Μεσολόγγι ο λόγος του είχε μεγάλη απήχηση. Διασώζονται δύο παραδείγματα που δείχνουν αυτή την πραγματικότητα.

Το ένα είναι ο λόγος του Μητροπολίτου Ακαρνανίας Ιεροθέου. Κάποτε είπε στον τότε λόγιο ιεροκήρυκα της Ιεράς Μητροπόλεως Αρχιμ. Σωφρόνιο Παπακυριακού: "π. Σωφρόνιε ούτε εγώ ούτε εσύ αξίζουμε τίποτε. Ο Μήτσος είναι καλός Ιεροκήρυκας". Και ο π. Σωφρόνιος απάντησε: "Χάλασες τον Αυγουστίνο. Χάλασε και αυτόν". Πρόκειται για τον Μητροπολίτη Φλωρίνης Αυγουστίνο Καντιώτη, που υπήρξε Πρωτοσύγκελλος της Ιεράς Μητροπόλεως Αιτωλίας και Ακαρνανίας. Εννοούσε ο λόγιος εκείνος ιεροκήρυκας ότι οι έπαινοι καταστρέφουν τον άνθρωπο. Το θέμα είναι ότι ο Ιερόθεος εκτιμούσε πολύ και αγαπούσε τον Δημήτριο Πούλο και χαιρόταν να τον ακούη να κηρύττη. Γι' αυτό τον έβαζε, λαϊκόν όντα, να κηρύττη ενώπιόν του. Πολλές φορές έλεγε: "ο καλύτερος ιεροκήρυκας των Βαλκανίων".

Το άλλο περιστατικό είναι από την απήχηση που είχε ο λόγος του στο Μεσολόγγι, ενώ ακόμη ήταν λαϊκός. Ο κόσμος έτρεχε να τον ακούση, επειδή ο λόγος του ήταν άμεσος και γι' αυτό ήταν και κατανοητός. Αυτό κίνησε τον φθόνο του Αρχιμ. Σωφρονίου Παπακυριακού, ο οποίος μια Κυριακή ανέβηκε στον Άμβωνα και άρχισε ως εξής την ομιλία του: "Αρχιμανδρίτης Σωφρόνιος Παπακυριακού. Τακτικός ιεροκήρυξ της Ιεράς Μητροπόλεως Αιτωλίας και Ακαρνανίας, διορισθείς δια του υπ' αριθμ. ... Βασιλικού Διατάγματος: Αυτού ακούετε και ουχί τα μειράκια".

Ο Μητροπολίτης Εδέσσης είχε χάρισμα λόγου, με την έννοια ότι το κήρυγμά του ήταν απλό, άμεσο και κατανοητό από τον μέσο ακροατή. Όλοι τον χαίρονταν και οι μορφωμένοι και οι αγράμματοι. Συγκινούσε βαθύτατα, όπως ενθυμούμαι. Αυτό οφειλόταν στους εξής παράγοντες.

Προετοίμαζε το κήρυγμα πριν από πολλές ημέρες. Σπάνια μιλούσε απροετοίμαστος. Φυσικά, όταν ομιλώ για προετοιμασία εννοώ κυρίως, ότι τον απασχολούσε από πολλές ημέρες το θέμα και ο τρόπος της επεξεργασίας του, ιδίως όταν επρόκειτο για κάποιο επίσημο κήρυγμα, δηλαδή για κήρυγμα σε κάποια μεγάλη εορτή. Για παράδειγμα να πώ, ότι το κήρυγμα της Μ. Παρασκευής το ετοίμαζε από πολύ καιρό. Προσπαθούσε να εντοπίση την "θεματική πρόταση", δηλαδή τί θα ήθελε να τονίση. Προσπαθούσε να μην είναι γενικός και αόριστος, αλλά να τονίση μια πλευρά του θέματος. Την μια φορά θα μιλούσε για το τί είναι πίστη, την άλλη φορά για τα αποτελέσματα της πίστεως, την τρίτη για το πώς αποκτά κανείς πίστη, την επομένη για τις προϋποθέσεις της πίστεως ή για την αναγκαιότητά της. Δεν έκανε σύγχυση των πτυχών του θέματος, και δεν τα έλεγε όλα την μια φορά.

Το περιεχόμενο του κηρύγματος ανταποκρινόταν στις αναζητήσεις, τις απαιτήσεις και τις αναγκαιότητες του ακροατηρίου. Δεν έλεγε πράγματα αφηρημένα ούτε διακρινόταν για μια στοχαστική θεολογία. Ο λόγος του διακρινόταν για την πατερικότητα. Ξέρουμε πολύ καλά, ότι ο λόγος των Πατέρων ήταν απλός και προσιτός στον ακροατή. Δηλαδή, οι άγιοι Πατέρες δεν μιλούσαν ποτέ στοχαστικά και περιπεπλεγμένα. Έτσι η θεολογία του περνούσε μέσα από την ζωή. Τα όσα έλεγε δεν ήταν άσχετα από τους λογισμούς του και κυρίως από τον προσωπικό αγώνα που έκανε εναντίον των παθών και της αμαρτίας. Πολλές φορές τον απασχολούσε ένα θέμα και στην συνέχεια τον άκουγα να το κάνη κήρυγμα στον λαό. Γι' αυτό και ο λόγος του είχε μεγάλη απήχηση στους ακροατές.

Εντρύφημά του ήταν η Αγία Γραφή και τα νηπτικά κείμενα των Πατέρων. Διάβαζε καθημερινά την Αγία Γραφή, καθώς επίσης και ιστορίες Μαρτύρων και ασκητών και χρησιμοποιούσε τα χωρία και τα παραδείγματα αυτά στα κηρύγματά του. Δεν προετοιμαζόταν μόνο τυπικά και ψυχρά για ένα κήρυγμα, αλλά όλη του η ζωή ήταν μια προετοιμασία για το κήρυγμα.

Εκτός των άλλων μεγάλη εντύπωση προξενούσε και μεγάλη επιρροή εξασκούσε η ασκητική του προσωπικότητα. Οι ακροατές άκουγαν έναν Ιεροκήρυκα και έναν Μητροπολίτη, ο οποίος φαινόταν ότι ζούσε τα όσα έλεγε. Υπήρχε, δηλαδή, αντιστοιχία μεταξύ λόγων και πράξεων. Καί, φυσικά, αυτό εξασκούσε μια μαγεία. Με αυτή την έννοια λέμε ότι είχε χάρισμα λόγου ο Μητροπολίτης Εδέσσης. Επίσης, μεγάλη απήχηση είχε και η λεπτή, αλλά γλυκειά φωνή του. Ήταν γλυκύτατος Ιεροκήρυξ. Πολλοί έτσι τον ενθυμούνται και έτσι τον χαρακτήρισαν. Δεν θα ήταν υπερβολή αν θα λέγαμε ότι όλοι σχεδόν κρεμόταν από τα χείλη του.

Δυστυχώς δεν έχω μαγνητοφωνήσει πολλά κηρύγματά του, αλλά ελάχιστα, και μάλιστα όσα είχαν σχέση με διάφορα προσωπικά γεγονότα. Πρέπει δε να πω ότι άλλο είναι να διαβάζης ένα κείμενό του γραπτό και άλλο να τον άκουγες προφορικά. Υπάρχει μεγάλη διαφορά. Το γραπτό φαίνεται ψυχρό, ενώ η προφορική του ομιλία ήταν πολύ ζεστή και σαγηνευτική. Σε αυτό συνέτεινε ασφαλώς και η γλυκύτατη προσωπικότητά του.

Στην συνέχεια θα παραθέσω μερικούς από τους λόγους του. Οι τρεις πρώτες ομιλίες είναι προφορικές και απομαγνητοφωνημένες τις οποίες έκανε σχεδόν απροετοίμαστος και έτσι διασώζεται και ο προσωπικός του χαρακτήρας, η τέταρτη μια ομιλία στην εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου και η πέμπτη είναι μια ομιλία για τον άγιο Κοσμά τον Αιτωλό, που διασώζει και στοιχεία προφορικού κηρύγματος. Πριν από κάθε ομιλία θα κάνω μερικά σχόλια για να υπογραμμίσω την αξία της. Πιστεύω ότι με αυτόν τον τρόπο θα τονισθούν τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα των ομιλιών του.

Η ομιλία που θα ακολουθήση είναι σκέψεις τις οποίες είπε στους "Αγιογραφικούς Κύκλους" της Εδέσσης τον Οκτώβριο του 1983, δηλαδή λίγους μήνες πριν την εκδήλωση της ασθενείας του και την κοίμησή του. Είχε προηγηθή δική μου ομιλία, στην οποία ανέλυσα την Παραβολή των βασιλικών γάμων (Ματθ. κβ', 1-14). Στο τέλος παρακάλεσα τον Μητροπολίτη να κλείση αυτή την συνάντηση. Για να φανή η αξία της, επειδή μπορεί να εξαφανισθή κάτω από την απλότητα του λόγου, θα ήθελα να εντοπίσω μερικά σημεία.

1. Παρακολουθούσε την ομιλία μου με πολύ μεγάλη προσοχή. Πάντοτε ήθελε να είναι παρών όταν ομιλούσαν ιεροκήρυκες και χαιρόταν το καλό κήρυγμα. Το θεωρούσε αδιανόητο να βρίσκεται στην Έδεσσα, να γίνεται κήρυγμα και εκείνος να παραμένη στο Μητροπολιτικό οίκημα. Το εξελάμβανε ως περιφρόνηση του λόγου του Θεού. Έτσι και τότε άκουγε με μεγάλη προσοσχή την ανάλυση της Παραβολής. Αισθανόταν το κήρυγμα σαν πνευματική τροφή που τον έτρεφε στην πνευματική ζωή. Γι' αυτό και αρχίζοντας τον λόγο είπε: "πολλή πνευματική τροφή πήραμε". Τον εντυπωσίασε τόσο πολύ ώστε έλεγε ότι δεν θα ήθελε να συμπληρώση, αλλά να υπογραμμίση. Δείχνει την ταπείνωσή του, όπως άλλωστε θα φανή και σε άλλα σημεία τα οποία θα σχολιάσω.

2. Ο λόγος του είναι συνειρμικός. Οι σκέψεις του τρέχουν σαν γάργαρο νεράκι, ήρεμα - ήρεμα, και ξεδιπλώνει τις σκέψεις του, όπως ακριβώς του έρχονταν. Δεν μιλούσε με στοχασμούς και με το μυαλό. Άφηνε να ομιλή η καρδιά. Λένε μερικοί ότι το συνειρμικό κήρυγμα που έρχεται αυθόρμητα και έχει λογική συνάφεια δείχνει τον ολοκληρωμένο άνθρωπο και εκφράζει την προσωπική του μετοχή κατά την διάρκεια του κηρύγματος. Για παράδειγμα πρέπει να πούμε, ότι ενώ ομιλεί για την καθαρότητα του ενδύματος της ψυχής αμέσως μεταβαίνει στην επιστήμη της ενδυματολογίας που αναπτύσσεται για την μόδα και όχι για να κρύψη την γυμνότητα του σώματος και να το προφυλάξη από το κρύο. και πάλι επανέρχεται στην καθαρότητα του ενδύματος της ψυχής. Και αυτή η παρέκβαση δένει πολύ καλά με το θέμα. Δεν πρόκειται για μια παρέκβαση που ξεφεύγει πολύ από το θέμα και φανερώνει έναν σχιζοφρενή άνθρωπο. Είναι οργανωμένος στην ανάπτυξη του θέματός του. Αν διαβάση κανείς προσεκτικά ολόκληρη την ομιλία, θα βρη πολλά παραδείγματα που εκφράζουν αυτήν την πραγματικότητα.

3. Στην ομιλία αυτή φαίνεται καλά ότι ομιλεί ο πνευματικός πατέρας, ο οποίος είναι Επίσκοπος και κατευθύνει τα πνευματικά του παιδιά στην όλη εκκλησιαστική ζωή. Ερμηνεύει την σχετική περικοπή μέσα από την ερμηνευτική εκκλησιαστική παράδοση και την εκκλησιαστική εμπειρία. Αναλύει την λειτουργική πράξη της ενδύσεως του λευκού χιτώνος, παρουσιάζει τον συμβολισμό του, εκθέτει γιατί την Διακαινήσιμο εβδομάδα ψάλλουμε το "όσοι εις Χριστόν εβαπτίσθητε", ερμηνεύει τί θα πη η λέξη "αλληλούϊα", συγκρίνει αυτό το γεγονός της δωρεάς του Αγίου Βαπτίσματος με τα όσα αισθάνονται οι σημερινοί βαπτιζόμενοι σε χώρες έξω από την Ελλάδα, όπου γίνεται ιεραποστολή, διδάσκει τί πρέπει να κάνουν το νερό μετά την πλύση αυτού του χιτώνος κλπ. Δηλαδή είναι ερμηνευτής, πνευματικός πατέρας, λειτουργιολόγος, που με τρόπο απλό και άμεσο κατευθύνει το ποίμνιό του.

4. Ομιλεί πολύ ταπεινά και θα έλεγα προσωπικά. Θυμάμαι, ότι κάποια φοιτήτρια, όταν τον άκουσε να ομιλή είπε: "Αυτός μιλάει στον εαυτό του". Πραγματικά. Ομιλεί σε πρώτο πληθυντικό πρόσωπο, και πολλές φορές μιλάει προς τον εαυτό του. Δεν ελέγχει τους άλλους, αλλά δημοσίως αυτοελέγχεται. Είναι πολύ χαρακτηριστικό, ότι στους λόγους του διακρίνει κανείς το χάρισμα της αυτομεμψίας. Δημοσίως λέγει φράσεις που εκφράζουν το ποιά ιδέα έχει αυτός για τον εαυτό του. Θα αναφέρω μερικές τέτοιες φράσεις.

"Άχ, λοιπόν, και η ψυχή μας πώς βρωμάει πολλές φορές! Πώς βρωμάει".

"Δεν νοιώθουμε ότι είμεθα γυμνοί. Δεν το νοιώθουμε. Ούτε νοιώθουμε ότι είμεθα ντυμένοι. Δεν το νοιώθουμε".

"Να είμεθα γυμνοί, να είμεθα βρωμεροί, να είμεθα με κουρελιάρικα ρούχα! Ποιός βγαίνει έξω από μας και εγώ πρώτος, ποιός βγαίνει έξω έχοντας κρεμασμένα κουρέλια επάνω του; Ντρεπόμαστε! Ά, πόσο είμαστε κουρελιασμένοι ψυχικώς!".

"Αυτό είναι για μας τους Ιερείς και Αρχιερείς... Δωρεάν φτιάχνουμε ενδύματα για τους άλλους, αλλά είμαστε χωρίς ένδυμα. Είναι φοβερό. Φοβερό".

Και παρακαλεί θερμά το ακροατήριο να εύχεται γι' αυτόν:

"Γι' αυτό, λοιπόν, αδελφοί μου ευχηθήτε για μένα και εγώ εύχομαι για σάς να αποκτήσουμε ρούχα πνευματικά... Ευχηθήτε ο Επίσκοπός σας να έχη ένδυμα γάμου. Εύχομαι και 'γώ όλα τα πνευματικά τέκνα της Ιεράς Μητροπόλεως να έχουνε ένδυμα γάμου".

Αυτά τα λόγια εντεταγμένα στο όλο πνεύμα της ομιλίας δείχνουν έναν άνθρωπο που συγκλονίζεται εσωτερικά από αυτά που λέγει, που αναφέρει δημοσίως τους δικούς του λογισμούς, που αισθάνεται την αναξιότητά του μέσα στην ατμόσφαιρα του φόβου του Θεού. Θυμάμαι ότι αυτή η συγκεκριμένη ομιλία, όπως και άλλες, ήταν μια πραγματική μυσταγωγία.

5. Το χάρισμα της αυτομεμψίας συνδέεται πάντα με την αίσθηση της αναξιότητος, αλλά και την δυνατότητα της μετανοίας και της αλλαγής. Γι' αυτό γνωρίζουμε από την πατερική παράδοση, ότι η μετάνοια διαφέρει από την κατά κόσμον απόγνωση. Η κατά Θεόν λύπη συνδυάζεται με την ελπίδα ότι ο Θεός είναι αγάπη και συγχωρεί τον μετανοούντα αμαρτωλό. Γι' αυτό στην ομιλία αυτή δεν απελπίζει, αλλά δίνει την διέξοδο της νέας ζωής. Ο Κύριος, λέγει, μας χορηγεί το μυστήριο της μετανοίας και της εξομολογήσεως. Το μυστήριο της μετανοίας το ονομάζει "δεύτερο βάπτισμα", με το οποίο ο άνθρωπος γίνεται πάλι καινούριος, όπως όταν βγήκε από την Ιερά Κολυμβήθρα. Υπενθυμίζει εδώ το χωρίο του αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου ότι "καί δάκρυον σταλάξαν ισοδυναμοί τω λουτρώ".

Υπάρχουν δύο άλλες φράσεις μέσα στην ομιλία του αυτή που δείχνουν πώς εννοούσε την μετάνοια. Η μία φράση είναι: "Δεν νοιώθουμε ότι είμαστε γυμνοί". Η αίσθηση της αυταρκείας, που συνιστά φαρισαϊσμό, είναι η χειρότερη αμαρτία. Η μετάνοια είναι αίσθηση γυμνότητος, οπότε στην συνέχεια έρχεται η αναζήτηση ενδύσεως. Η άλλη φράση που έχει μεγαλύτερη αξία είναι: "Ούτε νοιώθουμε, ότι είμαστε ντυμένοι". Είναι φοβερός αυτός ο λόγος και μας υπενθυμίζει την διδασκαλία του αγίου Συμεών του νέου Θεολόγου, που λέγει ότι όταν κανείς δεν αισθάνεται μέσα στην καρδιά του τα "βρεφοπρεπή σκιρτήματα" του Χριστού, όταν δεν αισθάνεται την Χάρη του Θεού να τον καλύπτη ως ένδυμα, αυτός δεν έχει την θεία Χάρη. Γιατί είναι αδύνατον ο άνθρωπος να έχη την θεία Χάρη και να μη το αισθάνεται. Έτσι γι' αυτόν τόσο η αμαρτία όσο και η μετάνοια είναι μια συγκεκριμένη πορεία, ένας τρόπος ζωής.

6. Την αμαρτία δεν την ένοιωθε ως μερικές ηθικές παραβάσεις, αλλά ως αίσθηση της γυμνότητος από την θεία Χάρη, ως αίσθηση της φθαρτότητος και της θνητότητος. Είναι βαθύς ανατόμος της ψυχής του ανθρώπου όταν λέγη:

"Να είχαμε ένα μηχάνημα να πιάναμε τους αναστεναγμούς. Και τα παιδάκια τα μικρά αναστενάζουν. Και αυτά. Βλέπετε αναστενάζει και το παιδάκι. Τί έχει κι' αυτό; Κάτι έχει, σωματικό, ψυχικό, πάντως κάτι έχει το καϋμένο και αυτό".

Οι αναστεναγμοί δεν είναι ανεξάρτητοι από την πτώση από την θεία ζωή, την απώλεια της Παραδείσιας καταστάσεως και την είσδυση μέσα στην ύπαρξή μας της φθαρτότητος και του θανάτου.

Επομένως όλοι και αυτά ακόμη τα παιδιά, βιώνουν την τραγικότητα του θανάτου, που είναι απόρροια της αμαρτίας του Αδάμ και της Εύας. Οπότε η μετάνοια είναι η επιστροφή σε αυτήν την ζωή, η κατάργηση της φθαρτότητος και του θανάτου στα όρια της προσωπικής μας ζωής.

7. Για να μην είναι ο λόγος του θεωρητικός φέρνει ως παράδειγμα την οσία Μαρία την Αιγυπτία. Δεν διστάζει να φέρη ένα τέτοιο παράδειγμα, που μερικοί μπορεί να το χαρακτηρίσουν ακραίο. Όμως η Εκκλησία μας το έχει τοποθετήσει την Ε' Κυριακή των Νηστειών για να μας προτρέψη σε μετάνοια, προσωπική, ολοκληρωμένη και κατά το δυνατόν τέλεια. Δείχνει επίσης σε ποιό σημείο οδηγεί τον άνθρωπο η Χάρη και η αγάπη του Θεού.

8. Το όραμά του όμως είναι η Βασιλεία του Θεού, την οποία περιγράφει σε κάθε του κήρυγμα. Αυτό είναι το πολίτευμα του αληθινού Χριστιανού. Ο καπιταλισμός, ο σοσιαλισμός και ο μαρξισμός είναι για τους ανθρώπους του κόσμου τούτου, για να κάνουν κάπως πιο υποφερτή την ανυπόφορη επίγεια ζωή. Για τον αληθινό Χριστιανό το τέλειο πολίτευμα είναι η Βασιλεία του Θεού. Γι' αυτό παρακαλεί να μελετούν τον λόγο του Θεού μέρα και νύκτα, ώστε "νά μας αξιώση ο Κύριος εν εκείνη τη ημέρα να πάμε στην Βασιλεία του Θεού, να πάμε κοντά στον Θεό, να πάμε κοντά στον Πατέρα μας... Εκεί δεν υπάρχει κραυγή, δεν υπάρχει σκοτάδι. Δεν υπάρχει ανάγκη ηλίου ή λύχνου, αφού είναι ο ήλιος της δικαιοσύνης".

Επειδή φλέγεται από αυτό το όραμα φοβάται μήπως το χάση. Κάνει την σαφή διάκριση. Άλλο να πιστεύουμε στον Θεό και να Τον αγαπούμε και άλλο να έχουμε ένδυμα γάμου. Αυτός ο λόγος είναι πατερικότατος: "Εμείς τέλος πάντων δεν είμαστε άθεοι, ούτε άπιστοι. Πιστεύουμε, φοβούμεθα τον Θεό, αγαπάμε τον Θεόν. Το θέμα είναι θα έχουμε άραγε ένδυμα γάμου;". Και συγκρίνει με αυτόν τον λόγο τους ανθρώπους εκείνους, που μετά από αποτυχημένη ζωή στο τέλος μετενόησαν και θα έχουν ένδυμα γάμου, με τους Αρχιερείς και Ιερείς που δίνουν ενδύματα γάμου σε άλλους, αλλά αυτοί είναι γυμνοί. Έχει έντονη ευαισθησία για την Βασιλεία του Θεού, αλλά και έντονη ανησυχία για την απόλαυσή της. Και αυτό είναι δείγμα ολοκληρώσεως, πληρότητος και τελειότητος. Επομένως, κατά τον Μητροπολίτη Εδέσσης, όπως τονίζουν όλοι οι άγιοι Πατέρες, άλλο είναι το να πιστεύη κανείς στον Θεό, και άλλο το να έχη ένδυμα γάμου, την Χάρη του Θεού ενοικούσα στην καρδία του.

Και τελειώνοντας αυτές τις σκέψεις προτρέπει τους ακροατάς να σηκωθούν και να παρακαλέσουν τον Θεό να τους δώση ένδυμα γάμου. Και τους προτρέπει να ψάλλουν το τροπάριο: "Τον νυμφώνα Σου βλέπω Σωτήρ μου κεκοσμημένον...".

Είναι πραγματικά ομιλία ενός αγίου Επισκόπου που τον απασχολεί η σωτηρία του, αλλά και η σωτηρία του ποιμνίου του. Δεν τον απασχολεί μόνον, αλλά τον συνέχει και αγωνιά γι' αυτήν. Πάσχει και υποφέρει. Και αυτό το πάθος γίνεται μάθος για μάς.

Ας χαρούμε την απομαγνητοφωνημένη αυτή ομιλία.

λαν αυτό το άσπρο υποκάμισο βγήκαμε από την κολυμβήθρα καθαροί. Καθαροί εξωτερικώς, αλλά κυρίως καθαροί εσωτερικώς.Μας έβαλαν λοιπόν εκείνο το υποκαμισάκι, εκείνον τον χιτώνα τον οποίον όταν εβαπτίζοντο σε μεγάλη ηλικία, τον έφερναν ολόκληρη την εβδομάδα οι νεοβαπτισθέντες. Όλη την εβδομάδα οι νεοβαπτισθέντες φορούσαν τα άσπρα ρούχα στην Εκκλησία. Γι' αυτό και όλη την εβδομάδα η οποία είναι από το Πάσχα ακούτε να ψάλλουμε "όσοι εις Χριστόν εβαπτίσθητε Χριστόν ενεδύσασθε. Αλληλούϊα". Αλληλούϊα σημαίνει αινείτε τον Κύριον. Η εβδομάδα λοιπόν αυτή λέγεται εβδομάδα στα λευκά. Φορούσαν λευκά, πράγμα το οποίον βλέπει κανείς σε φωτογραφίες, από την Ουγκάντα, την Αφρική, τα διάφορα μέρη, την Κορέα, βλέπει κανείς να είναι οι νεοβαπτισθέντες μέσα στην Εκκλησία με άσπρο χιτώνα και να κρατούνε στα χέρια την λαμπάδα. Φώς! Συγκινητικότατο. Μου έλεγε δε μια κυρία, η οποία αν και έχει έξη παιδιά εν τούτοις όμως επήγε στην Κορέα να προσφέρη υπηρεσία για ένα μικρό διάστημα δυό-τρείς μήνες, ότι είναι πανευτυχής διότι έβλεπε αυτό που είπε ο άγιος Ιεροκήρυξ ότι ένοιωθαν αυτό το μυστήριο και βλέπατε αυτήν την χαρά, αυτόν τον ενθουσιασμό να έχουν τα πρόσωπα αυτά, μάλιστα όταν έψαλλαν γύρω από την κολυμβήθρα "όσοι εις Χριστόν εβαπτίσθητε Χριστόν ενεδύσασθε. Αλληλούϊα".

Αυτό λοιπόν, επανέρχομαι, αυτό το άσπρο υποκαμισάκι, τον χιτώνα εκκλησιαστικώς τον πήραμε όλοι μας. Τότε ήταν λευκός. Ήταν άσπρος. Ήταν καθαρός. Βέβαια η μητέρα μας τον έπλυνε τον χιτώνα και συνήθως όταν πλύνηται ο χιτών αυτός το νερό δεν ρίχνεται οπουδήποτε, αλλά εις άβατον τόπον ή εις τους καταρράκτες ή σε μια μάντρα με πέτρες, κάπου δηλαδή να μη πατάη ο κόσμος. Σκέπτομαι, αυτό το ωραιότατο ένδυμα, από απόψεως αξίας πολυτιμότατο, πώς κατόπιν επέρασαν τα χρόνια λέρωσε και λερώνει και βρωμάει ο άνθρωπος. Το άσπρο υποκαμισάκι συμβολίζει την εσωτερική καθαρότητα που πήραμε με το άγιο Βάπτισμα και που με την πάροδο του χρόνου χάνεται. Όταν κανείς είναι ακάθαρτος και τον πλησιάζομε αισθανόμεθα μία μπόχα, που λέει ο λαός, κάποια δυσκολία. Αγροίκος άνθρωπος, δεν πλύνεται, βρωμάει. Άχ, λοιπόν και η ψυχή μας πώς βρωμάει πολλές φορές! Πώς βρωμάει! Και ημείς μεν το ξεχάσαμε, όπως και εκείνος που δεν κάνει λουτρό ένα μήνα, ένα χρόνο, πέντε χρόνια, δέκα χρόνια από τότε που βαπτίσθηκε, δεν καταλαβαίνει ο καϋμένος, βρωμάει και δεν καταλαβαίνει. Είναι φυσικό αυτό. Φυσικό. Αυτός δεν καταλαβαίνει, οι άλλοι όμως που είναι κοντά του καταλαβαίνουν. Σκέπτομαι λοιπόν αυτό το ευλογημένο ρούχο που μας έβαλε ο Ιερεύς το εμολύναμε και είναι ακάθαρτο!

Αλλ' ευτυχώς όμως ο άγιος Θεός έδωσε και το δεύτερο βάπτισμα, το βάπτισμα της μετανοίας και της Ιεράς Εξομολογήσεως και ο άνθρωπος γίνεται πάλιν καινούριος. Με το δεύτερο βάπτισμα βγαίνει καθαρός, η ψυχή του είναι καθαρή, έχει ένδυμα. Επομένως ξεύρετε, όλοι ξεύρομε, που πουλάνε ρούχα. Μάλιστα δε υπάρχει και ολόκληρη επιστήμη με τα ρούχα. Έχουν οι άνθρωποι εργοστάσια που ράβουν. Τα ρούχα όμως τα πνευματικά τα φορούν οι πνευματικοί Πατέρες. Και μου έκανε εντύπωσιν, αδελφοί μου, αυτό που είπεν ο ομιλητής. Δεν νοιώθουμε ότι είμεθα γυμνοί. Δεν το νοιώθουμε. Ούτε νοιώθουμε ότι είμεθα ντυμένοι! Δεν το νοιώθουμε! Πόσοι άνθρωποι είμεθα χωρίς να έχουμε ένδυμα; "Και ένδυμα ουκ έχω ίνα εισέλθω εν αυτώ". Ένδυμα! Και τα μεν ρούχα αν και στοιχίζουν εν τούτοις αγοράζονται. Αγοράζει ο κόσμος. Και να ακριβήνουν και πάλιν θα αγοράση. Όχι μόνον δια να κρύψη την γυμνότητά του ή δια να μη κρυώνη. Τα περισσότερα ρούχα τα φορούν λόγω μόδας, λόγω επιδείξεως και δι' άλλους λόγους, αλλά πάντως ουχί πρωτίστως διότι κρυώνομεν και έχομεν ανάγκην από ρούχα. Όχι. Όχι. Δυστυχώς όχι. Σκέπτομαι και λέγω. Τόσος κόπος, τόσες θυσίες, τόσα χρήματα για να παίρνουμε ενδύματα και για το ένδυμα της ψυχής δεν δίνομε τίποτε. Βέβαια δεν αγοράζονται με χρήματα τα ενδύματα αυτά, αλλά δεν τρέχουμε στους πνευματικούς Πατέρας για να πάρουμε το ένδυμα. Να είμεθα γυμνοί, να είμεθα βρωμεροί, να είμεθα με κουρελιάρικα ρούχα!! Ποιός βγαίνει έξω από μας και εγώ πρώτος, ποιός βγαίνει έξω έχοντας κρεμασμένα κουρέλια επάνω του; Ντρεπόμαστε! Ά, πόσο είμαστε κουρελιασμένοι ψυχικώς!!

Γι' αυτό, λοιπόν, αδελφοί μου ευχηθήτε εσείς για μένα και εγώ εύχομαι για σάς να αποκτήσουμε ρούχα πνευματικά. Ένδυμα. Και το ένδυμα του γάμου πωλείται εδώ, όχι εις την άλλην ζωή. Όποιος το πάρει σ' αυτήν την ζωή.

Σκεφθήτε με το μυαλό σας μια μεγάλη αίθουσα, μια φωτόλουστη, μία λαμπροτάτη αίθουσα και να έρχεται ο Βασιλεύς, να έρχεται ο ανώτατος άρχων και να κοιτάζη να δη αν κάποιος είναι με κουρελιάρικα ρούχα. Ποιός τολμάει; Τολμάει κανείς να πάη σε μια δεξίωση έτσι; Τον βγάζουν έξω. Θαρθή λοιπόν η ώρα που θα πη να τον δέσετε αυτόν τον άνθρωπον και να τον βγάλετε έξω. "Ένδυμα ουκ έχω".

Και σκέπτομαι και λέγω. Ο Αββάς Ζωσιμάς που πήγε να δη την οσία Μαρία αυτός είχε ένδυμα υλικό, ένα τρίχινο ένδυμα, δεν ήταν σαν τα ενδύματα τα δικά μας. Σκεφθήτε λοιπόν τον άγιο Ζωσιμά ο οποίος ήταν ντυμένος και η αγία Μαρία ήταν με κουρέλια. Σαράντα επτά χρόνια ήταν τα ρούχα της επάνω. Τώρα τί ήτανε, καταλαβαίνετε. 47 χρόνια. 17 χρόνια έκανε σε άσωτη ζωή, 17 χρόνια υπέφερε στην έρημο πάρα πολύ μ' αυτήν την κοσμική ζωή, δηλαδή με τις αναμνήσεις της ελεεινής ζωής, μετά όμως 17 χρόνια έπαυσε ο πόλεμος και άρχισε να ανεβαίνη ψηλά. Φαντασθήτε λοιπόν πώς αυτή η οσία Μαρία επέρασε γυμνή επάνω στο ποτάμι με νερό. Και όταν ο άγιος Ζωσιμάς είδε την αγία έπεσε κάτω και προσκύνησε. Και είπε η οσία: "Πάτερ συ είσαι Ιερεύς του Θεού του Υψίστου. Για μένα την αμαρτωλή;". Και όμως αυτή ήταν ντυμένη. Είχε το ένδυμα της Χάριτος του Θεού.

Σκέπτομαι και ένα άλλο. Εμείς τέλος πάντων δεν είμεθα ούτε άθεοι, ούτε άπιστοι. Πιστεύουμε, φοβούμεθα τον Θεόν, αγαπάμε τον Θεόν. Το θέμα είναι, θα έχουμε άραγε ένδυμα γάμου; Δεν αποκλείεται άνθρωποι που δεν εγνώρισαν τον Θεόν, δεν τον γνώρισαν καθόλου, δεν άκουσαν τίποτε, άνθρωποι αμαρτωλοί, άνθρωποι που μετενόησαν για μια στιγμή με αρχηγόν τον ληστήν επί του σταυρού να έχουνε τότε ένδυμα και εμείς δεν θα έχουμε! Το δε χείριστον πάντων είναι όλοι να είναι γυμνοί, αλλά οι εργοστασιάρχαι που φτιάχνουν υφάσματα και οι ράπται που ράπτουν να είναι γυμνοί! Αυτό είναι φοβερό. Φοβερό. Φοβερό. Αν είναι φτωχοί, είναι φτωχοί. Αν δεν έχει, δεν έχει. Αλλά να είναι εργοστασιάρχης και να έχη εκατοντάδες μέτρων για να μη πω εκατομμύρια μέτρων υφάσματα και να είναι ράπτης και να ράβη για όλον τον κόσμο και να μη ράβη για τον εαυτόν του, αυτό είναι φοβερό. Αυτό είναι για μας τους Ιερείς και Αρχιερείς, οι οποίοι είμεθα ράπται πνευματικοί, ράβουμε ενδύματα και χορηγούμε δωρεάν ενδύματα. Μάλιστα απαγορεύεται να πάρωμεν στην Ιερά Εξομολόγησιν και ένα μονόλεπτο ακόμη. Τελείως απαγορεύεται. Λοιπόν δωρεάν φτιάχνουμε ενδύματα για τους άλλους, αλλά είμαστε χωρίς ένδυμα! Είναι φοβερό! Φοβερό!! Και μη νομίζετε ότι είναι δύσκολο αυτό! Δεν είναι δύσκολο. Ο άνθρωπος σιγά-σιγά και τούτο κάνει και το άλλο προσαρμόζει και εκείνο και το άλλο. Τούτο δεν πειράζει, εκείνο δεν κάνει, εκείνο δεν είναι σπουδαίο, είναι 1983, η θέσις μας επιβάλλει αυτό, τέλος πάντων κάπως εδώ κάπως εκεί, να μη θεωρηθούμε οπισθοδρομικοί, να μη είμεθα και εμείς σαν την γιαγιά μας και έτσι θα βρεθούμε χωρίς ένδυμα! Και άνθρωποι περιφρονημένοι στον κόσμο, σαλοί, δηλαδή άνθρωποι που έκαναν το σαλό, αυτοί να είναι στην Βασιλεία του Θεού.

Ευχηθήτε ο Επίσκοπός σας να έχη ένδυμα γάμου. Εύχομαι και εγώ όλα τα πνευματικά τέκνα της Ιεράς Μητροπόλεως να έχουνε ένδυμα γάμου.

Γι' αυτόν δε ακριβώς τον λόγον και μελετάμε την Αγία Γραφή, η οποία μας λέγει πώς θα βρούμε το ένδυμα του γάμου. Εύχομαι να ευλογήση ο άγιος Θεός την προσπάθειαν αυτήν των αγιογραφικών κύκλων. Αν κάθε σπίτι δεν γίνη κέντρον αγιογραφικόν δεν σώζεται ο κόσμος. Να πολλαπλασιασθούν οι αγιογραφικοί κύκλοι, να μελετάμε μέρα και νύχτα τον Νόμο του Θεού, και να μας αξιώση ο Κύριος εν εκείνη τη ημέρα να πάμε στην Βασιλεία του Θεού, να πάμε κοντά στον Θεό, να πάμε κοντά στον Πατέρα μας. "Νύξ ουκ έσται". Νύκτα λέγει ο άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος δεν υπάρχει. Ούτε πένθος. Ποιός πεθαίνει εκεί; Ούτε κραυγή σπαραξικάρδιος. Πόσοι αναστενάζουν! Να είχαμε ένα μηχάνημα να πιάναμε τους αναστεναγμούς. Και τα παιδά-

Αγαπούσε πάρα πολύ την Θεοτόκο, την οποία γνώρισε από την μικρή του ηλικία στο Μοναστήρι της Προυσιώτισσας. Τον συγκινούσαν βαθύτατα οι ακολουθίες της και συχνά αναφερόταν σε κηρύγματά του προς αυτήν. Άλλωστε, η λεγομένη θεοτοκολογία είναι το χαρακτηριστικό γνώρισμα του ορθοδόξου ήθους, αφού δεν υπάρχει άγιος ο οποίος δεν αγαπά την Παναγία, που έγινε η αιτία της χαράς και της σωτηρίας.

Στο κήρυγμα που ακολουθεί γίνεται αναφορά στην Παναγία και μάλιστα στην σιωπή της. Έγινε κατά την εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Πρέπει να πούμε, ότι κάθε χρόνο σημείωνε τα θέματα των ομιλιών του, ιδίως κατά τις μεγάλες Δεσποτικές και Θεομητορικές εορτές, ώστε να παρουσιάζη κάθε φορά ένα διαφορετικό θέμα. Το θέμα του έτους 1976 ήταν η σιωπή της Θεοτόκου. Θα ήθελα να κάνω μερικά σχόλια σε αυτήν την ομιλία.

1. Πολλοί μιλώντας για την Παναγία αναφέρονται στις διάφορες αρετές που είχε. Και δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Θεοτόκος είχε πολλές αρετές που ήταν καρπός του Αγίου Πνεύματος. Όμως ξέρουμε από την πατερική παράδοση ότι η αξία της Θεοτόκου βρίσκεται κυρίως στον "καρπό της κοιλίας της", στο ότι έγινε μητέρα του Υιού και Λόγου του Θεού. Στην ομιλία που σχολιάζουμε ο Γέροντάς μου αναφερόταν στην σιωπή της Θεοτόκου, που είναι κυρίως και προ παντός τρόπος ζωής. Η σιωπή στην Ορθόδοξη Παράδοση δεν είναι απλώς σιωπή λόγων, αλλά σιωπή της καρδίας, που συνδέεται αναπόσπαστα με τον ησυχασμό. Ουσιαστικά μιλώντας για την σιωπή αναφέρεται στον ησυχασμό.

2. Αποδίδει μεγάλη σημασία στην γλώσσα της ευλάλου σιωπής, γιατί αυτή, όπως λέγει ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος, είναι "μυστήριον του αιώνος του μέλλοντος", ενώ οι λόγοι "όργανόν εστι τούτου του κόσμου". Φυσικά, η σιωπή είναι ένα εσωτερικό φαινόμενο, γιατί κατά τον Αββά Ποιμένα, μπορεί να υπάρξη άνθρωπος που φαίνεται ότι σιωπά, αλλά η καρδία του κατακρίνει άλλους. "Ο τοιούτος πάντοτε λαλεί". Ο Γέροντάς μου είχε υπ' όψη του, όπως θα φανή πιο κάτω, την σιωπή που είναι απηλλαγμένη από κατακριτικούς λόγους και από την ατμόσφαιρα των παθών. Κατά τον Ηλία τον Πρεσβύτερο "τής ευλόγου σιωπής, ο καιρός και το μέτρον συνεστιάτορες". Γίνεται λόγος, λοιπόν, για εύλογη σιωπή, που συνδέεται με τον καιρό και το μέτρο.

3. Κάνει λόγο ο Γέροντάς μου για την σιωπή της Θεοτόκου, γιατί αυτό εξέφραζε και τον ίδιο προσωπικά. Αγαπούσε πολύ την σιωπή. Βέβαια, ήταν άνθρωπος που διαρκώς μιλούσε και δημιουργούσε ευχάριστη ατμόσφαιρα με τα αστεία του και το χιούμορ του. Όμως δεν έβγαιναν λόγοι κακίας και κατακρίσεως. Ήξερε να σιωπά μπροστά στις αδικίες και τις συκοφαντίες, ήξερε να μην αντιδρά βίαια και εμπαθώς σε αδικίες και συκοφαντίες. Επειδή αγαπούσε την σιωπή, γι' αυτό και καταλάβαινε την σιωπή της Θεοτόκου.

4. Συγκεκριμενοποιεί την σιωπή της Θεοτόκου σε τρία βασικά σημεία. Στο ακατάληπτο από την ανθρώπινη λογική της ενανθρωπήσεως του Λόγου του Θεού, στην ταπείνωσή της προ της μεγάλης τιμής που της έκανε ο Θεός, και στην υπομονή στις δοκιμασίες και τις θλίψεις της ζωής της. Αυτή η διαγωγή προϋποθέτει μια κατά πάντα ησυχαστική ζωή, αφού η Παναγία είναι τύπος του γνησίου ησυχαστού μοναχού, όπως το περιέγραψε ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς.

5. Μιλώντας για την σιωπή της Θεοτόκου την θέτει πρότυπο των Χριστιανών. Δεν κάνει ένα αφηρημένο κήρυγμα, αλλά το εφαρμόζει στην ζωή. Ήταν χαρακτηριστικό των κηρυγμάτων του, ότι είχαν πολλή πρακτική αναφορά, γι' αυτό άγγιζαν τις ευαίσθητες χορδές των Χριστιανών. Αναφερόταν σε προβλήματα που τους απασχολούσαν. Πραγματικά η ησυχία, η σιωπή με όλο το ορθόδοξο περιεχόμενο και την εκκλησιαστική προοπτική είναι ένα από τα μηνύματα της Ορθοδοξίας στην σημερινή εποχή, και μια από τις αναζητήσεις των συγχρόνων ανθρώπων.

Προτρέπει τους ακροατές να δέχωνται τα δόγματα της Εκκλησίας και το θέλημα του Θεού, έστω και αν δεν τα καταλαβαίνει η ανθρώπινη λογική. Στο σημείο αυτό απορρίπτει την σχολαστική αντιμετώπιση των θεολογικών θεμάτων, την νοησιαρχική ενασχόληση που ζητά τεκμηρίωση της αληθείας δια των λογικών αποδείξεων. Η σχέση μας με την αλήθεια πρέπει να είναι η πρέπουσα. Μόνον η αποφατική οδός οδηγεί στον αγιασμό. Να βάζη κανείς τον λόγο του Θεού στην καρδιά του. Προτρέπει ακόμη τους ακροατές να μιμηθούν την ταπείνωση της Θεοτόκου. Άλλωστε εκεί αναφέρεται η σιωπή του πνεύματος. Να έχη κανείς συναίσθηση των χαρισμάτων του, της καταστάσεώς του. Αυτή η ταπείνωση του πνεύματος είναι προϋπόθεση καθάρσεως και σωτηρίας. Με αυτήν την τοποθέτηση φαίνεται πώς θεωρεί την σιωπή. Δεν πρόκειται για μια εξωτερική επιφανειακή αρετή, αλλά για την αρετή της καρδιάς που βιώνεται με τον ησυχαστικό τρόπο ζωής.

Επίσης, προτρέπει τους ακροατές να σιωπούν μπροστά στις θλίψεις της ζωής. Μάλιστα δίνει και το στίγμα αυτής της σιωπής. Να διακατέχωνται, δηλαδή, από την αυτομεμψία, την μεγάλη αυτή αρετή που συνιστά γνήσιο ορθόδοξο φρόνημα.

Έτσι, στην πολυθόρυβη εποχή πρέπει να αντιτάξουμε την σιωπή, την ησυχία. Την θεωρεί ως τον πνεύμονα της πνευματικής ζωής, ως τα αντισώματα της φυσικής ζωής του ανθρώπου. Γι' αυτό υπογραμμίζει: "Να γίνωμε άνθρωποι σιωπής. Μόνο μέσα από την σιωπή θα ανοίξουμε την οικία της ειρηνεύσεως, της ησυχίας, της χαράς".

6. Είναι ακόμη σημαντικό ότι στο τέλος της ομιλίας του αναφέρεται και στους μοναχούς και θεωρεί ότι ακολουθούν την ζωή και τον βίο της Παναγίας. Εξασκούνται στην σιωπή. Και γι' αυτό οι μοναχοί πρέπει να γίνουν υποδείγματα ζωής για όλους τους Χριστιανούς. Άλλωστε η Θεοτόκος είναι τύπος κάθε αληθινού Χριστιανού. Είναι πεπεισμένος, ότι οι μοναχοί από τον κόσμο αυτό γνώρισαν την Βασιλεία του Θεού. Επομένως, η Βασιλεία του Θεού δεν είναι πέραν της ιστορίας και του χρόνου, αλλά μέσα στην ιστορία και τον χρόνο.

Η ομιλία αυτή έχει μεγάλη σημασία, γιατί, όπως είπα προηγουμένως, περικλείει ολόκληρη την ζωή του Γέροντός μου. Αυτός ήξερε να ομιλή και να σιωπά. Όταν σιωπούσε εξωτερικά διαλεγόταν με τον Θεό και όταν μιλούσε με τους ανθρώπους, ο λόγος του ήταν κραυγή βαθυτάτης σιωπής. Κατηύθυνε το ποίμνιό του με το ορθόδοξο ήθος και το καθοδηγούσε απλανώς στην οδό προς την θέωση. Δεν ήταν ένας επιδερμικός και ένας εξωτερικός και αναιμικός κοινωνιολόγος. Όλα τα έβλεπε μέσα από την θεολογία, την αγιολογία και τον ησυχαστικό τρόπο ζωής.

Πολύ διδακτική είναι και η σιωπή της Θεοτόκου. Χαρακτηριστικό γνώρισμα της Παναγίας μας, θα έλεγε κανείς, είναι η σιωπή. Σημειώνει ο Ιερός Ευαγγελιστής Λουκάς "Η Μαριάμ πάντα συνετήρει...". Η Μαριάμ έβαλεν εις την καρδίαν της και εκρατούσεν εις την μνήμην Της όλους τους λόγους που ήκουσεν.

Σιωπά η Θεοτόκος:

1. Εις το Μέγα Μυστήριον της Θείας ενανθρωπήσεως.

Ακούει παρά του Αρχαγγέλου Γαβριήλ, ότι θα γεννήση τον Σωτήρα του κόσμου, τον αιώνιον Κυβερνήτην. Απορεί δια τον ασπασμόν του Αγγέλου και την πληροφορίαν. Ερωτά τον Άγγελον "πώς έσται μοι τούτο, επεί άνδρα ου γινώσκω;". Λαμβάνει την απάντησιν παρά του Αρχαγγέλου "Πνεύμα Άγιον επελεύσεται επί σε και δύναμις Υψίστου επισκιάσει σε...". Απαντά: "ιδού η δούλη Κυρίου γένοιτό μοι κατά το ρήμα σου". Βλέπει τα γεγονότα τα σχετικά με την γέννησιν του Κυρίου. Ακούει από τους Ποιμένας περί εμφανίσεως Αγγέλων. Παρατηρεί τους Μάγους να προσκυνούν και να φέρουν δώρα και σιωπά. Ο δίκαιος Συμεών και η Προφήτις Άννα προβαίνουν εις αποκαλύψεις δια τον Υιόν Της "τό σωτήριον του Θεού" και δι' αυτήν την ιδίαν.

Άγγελοι την συνοδεύουν εις την Αίγυπτον. Βλέπει τον Υιόν της και Θεόν να μεγαλώνη. Τον ακούει εις τον Ναόν δωδεκαετή να ονομάζη Πατέρα Του τον Θεόν.

Γεγονότα ακατάληπτα εις την ανθρωπίνην διάνοιαν, ανεξήγητα, απερίγραπτα, πρωτοφανή και παράδοξα. Κύπτει την κεφαλήν, τα παραδέχεται, σιωπά. Κρύπτει εις την καρδίαν Της, το Μέγα Μυστήριον της σαρκώσεως του Θείου Λόγου.

2. Εις την τιμήν για την Γέννηση του Θεού.

Ακούει από τον Αρχάγγελον την πληροφορίαν, ότι θα γίνη Μητέρα του Θεού. Την ονομάζει ο Άγγελος "κεχαριτωμένην", "ευλογημένην". Δεν καυχάται. Ονομάζει τον εαυτόν της "δούλην Κυρίου". Δούλος την εποχήν εκείνην εσήμαινε πράγμα άνευ αξίας, όχι πρόσωπον. Η Ελισάβετ (όταν την εδέχθη εις την οικίαν της) "ανεφώνησε φωνή μεγάλη και είπεν, ευλογημένη συ εν γυναιξί και ευλογημένος ο καρπός της κοιλίας σου. Και πόθεν μοι τούτο ίνα έλθη η Μήτηρ του Κυρίου μου προς με;". Δεν δέχεται με εγωϊσμόν τον τίτλον Μητέρα του Κυρίου, αλλά λέγει: "Μεγαλύνει η ψυχή μου τον Κύριον". Εις τον Θεόν οφείλεται η δόξα και η τιμή. "Τω μόνω σοφώ Θεώ δόξα" (Ρωμ. ιδ', 26).

3. Εις τας θλίψεις.

Εδοκίμασε πολλάς θλίψεις η Θεοτόκος. Πτωχή κόρη. Πτωχή Μητέρα. Γεννά εις σταύλον. Φεύγει εις Αίγυπτον. Εν πτωχεία ανατρέφει τον Υιόν Της. Με πόνον βλέπει να τον διώκουν να Τον συκοφαντούν. Με βαρύτατον πόνον παρακολουθεί τα γεγονότα της Σταυρώσεως. Ρομφαία διήλθε την ψυχήν αυτής

Ο αείμνηστος Μητροπολίτης Εδέσσης Καλλίνικος είχε το χάρισμα της παρηγοριάς. Μπορούσε άνετα να μιλήση στον πιο πονεμένο άνθρωπο και να τον αναπαύση. Οι λόγοι του στις εξόδιες ακολουθίες ήταν πολύ καταπραϋντικοί και ανέπαυαν τους πονεμένους. Λέγει κάπου ο Μ. Βασίλειος ότι και το καλύτερο φάρμακο στο πονεμένο μάτι προκαλεί πόνο. Το ίδιο συμβαίνει και με το κήρυγμα σε πονεμένους ανθρώπους. Τους προκαλεί πόνο. Όμως ο λόγος του αειμνήστου Μητροπολίτου ήταν πολύ ενθαρρυντικός, παρηγορητικός, ίσως γιατί ο ίδιος σκεπτόταν τον θάνατο, τον ζούσε στα όρια της προσωπικής του ζωής και επομένως καταλάβαινε καλά τον πόνο των ανθρώπων λόγω του χωρισμού.

Θα παρουσιάσουμε μερικά σχόλια στην απομαγνητοφωνημένη απροετοίμαστη αυτή ομιλία, την οποία έκανε στον Νικόλαο Πασαλιμανιώτη, που ήταν συνταξιούχος Νεωκόρος του Ιερού Μητροπολιτικού Ναού της Αγίας Σκέπης Εδέσσης, και στα τελευταία της ζωής του υπηρέτησε ως κηπουρός στην Ιερά Μητρόπολη.

1. Παρά το απροετοίμαστο του λόγου, εν τούτοις διακρίνει κανείς καθαρά ένα συγκεκριμένο διάγραμμα. Στην αρχή αναλύει το χωρίο της Αποκαλύψεως στο οποίο γίνεται λόγος για την μακαριότητα των νεκρών που αποθνήσκουν εν Κυρίω, γιατί ο θάνατος αυτός είναι ανάπαυση. Στην συνέχεια εκθέτει τις πολλές αρετές που είχε ο κεκοιμημένος και στο τέλος υπάρχει μια προσωπική αναφορά στον κεκοιμημένο, που τον ευχαριστεί, τον κατευοδώνει και εύχεται για καλή αντάμωση. Ο λόγος επομένως και από πλευράς δομήσεως έχει μια πληρότητα και αρτιότητα.

2. Αναλύοντας το αποκαλυπτικό χωρίο περιγράφει ποιός είναι μακάριος. Μακάριος είναι εκείνος που είναι ενωμένος με τον Θεό, τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιον Πνεύμα, αυτός που είναι κατοικητήριο του Αγίου Πνεύματος. Στο σημείο αυτό με απλά λόγια διατυπώνεται ολόκληρη η θεολογία. Η ένωση με τον Χριστό συνιστά την μακαριότητα. Αλλά εν τω Χριστώ έχουμε ένωση με την Αγία Τριάδα. Δεν ομιλεί κατά τρόπο προτεσταντικό, να αναφέρεται δηλαδή μόνο στον Χριστό, αλλά ομιλεί τριαδικά, γιατί ως ορθόδοξος Επίσκοπος γνωρίζει ότι όλα γίνονται με την ενέργεια της Παναγίας Τριάδος, αφού η σωτηρία του ανθρώπου είναι κοινή ενέργεια του Τριαδικού Θεού. Επίσης ο ενωμένος με τον Χριστό είναι κατοικητήριο και έμψυχος Ναός του Παναγίου Πνεύματος. Έτσι ένοιωθε την χριστιανική ζωή, όχι απλώς ως μια εξωτερική συμπεριφορά και έναν επίπλαστο καθωσπρεπισμό.

3. Μιλώντας σε εξόδιο ακολουθία ομιλεί και για την ζωή και για τον θάνατο. Η ζωή μετά την πτώση δεν είναι πολύ ευχάριστη, αφού αλλού είναι η Πατρίδα μας ενώ εδώ είμαστε πάροικοι. Γνωρίζει σαφώς, ότι η ζωή αυτή όσο ευχάριστη και αν είναι, είναι κόπος και μόχθος, έχει βάσανα, έχει θλίψεις, "διά μερικά δε πρόσωπα, όπως ο αείμνηστος έχει πολλάς θλίψεις". Όμως ο θάνατος ενώ φαίνεται ότι είναι δυστυχία εν τούτοις για τους ανθρώπους που ζουν εν Θεώ είναι μακαριότης. Η ζωή με τα μυστήρια της Εκκλησίας και ο θάνατος με την Χάρη του Θεού αποκτούν άλλο νόημα. Έτσι δίνει άλλη προοπτική στην ζωή και τον θάνατο.

4. Στον λόγο του στην εξόδιο ακολουθία περιγράφει και τις αρετές του κεκοιμημένου. Δεν περιγράφει αρετές ανύπαρκτες. Ξέρω πολύ καλά, ότι αυτό το απέφευγε ο μακάριος Γέροντας. Και όταν δεν είχε να πη κάτι καλό για τον κεκοιμημένο, μιλούσε για την κατάργηση του θανάτου, ότι θα γίνη ανάσταση των νεκρών και έτσι ήταν παρηγορητικός προς τους πενθούντες. Μόνον όταν ήξερε συγκεκριμένες αρετές επαινούσε τον κεκοιμημένο. Το ίδιο έκανε και εδώ.

Οι επαινούμενες αρετές αναφέρονται κυρίως σε σχέση με την Εκκλησία. Αυτό έχει μεγάλη σημασία και σπουδαιότητα. Για τον Γέροντά μου μεγάλη δωρεά είναι το ότι είμαστε μέλη της Εκκλησίας και μέλη του Σώματος του Χριστού. Αυτό το χαιρόταν και γι' αυτό ευχαριστούσε τον Θεό. Τον ευχαριστούσε γιατί γεννήθηκε από ορθοδόξους γονείς και μικρός έζησε εκκλησιαστική ζωή. Αυτό επαινούσε και στον αείμνηστο μπάρμπα-Νίκο.

Τον επαινεί γιατί υπηρέτησε την Εκκλησία από την θέση του Νεωκόρου, την οποία θεωρεί πολύ υψηλή αποστολή και την εξομοιώνει με τους αγγέλους, για το ότι υπηρέτησε τόσους Αρχιερείς πιστά, για το ότι παιδί του έγινε μοναχός στο Άγιον Όρος, τον επαινεί επειδή αισθανόταν μεγάλη χαρά που κοινωνούσε των Αχράντων Μυστηρίων, επειδή συνδέθηκε με αγίους ανθρώπους, από τους οποίους έμαθε το θέλημα του Θεού. Τον επαινεί ακόμη για τις αρετές της δικαιοσύνης, της ανεξικακίας, της αγάπης.

5. Στον λόγο του φαίνεται ο μεγάλος σεβασμός και η μεγάλη εκτίμηση που έτρεφε προς το πρόσωπό του. Τον αποκαλεί πολλές φορές "σεβαστό". Καίτοι αυτός είναι Επίσκοπος, εν τούτοις αναγνωρίζει την αρετή και την αξία του κεκοιμημένου. Έλεγε: "Ο σεβαστός και αγαπητός αδελφός μας Νικόλαος". Αλλού: "Σεβαστέ και αγαπητέ μπάρμπα Νίκο". Ξέρει πολύ καλά ότι είναι άγιος. Γι' αυτό είπε κατά την διάρκεια της ομιλίας του: "Έφυγε από την πόλιν αυτήν ένας άγιος άνθρωπος, ένας άνθρωπος του Θεού". Δημοσίως τον ευχαριστεί για ό,τι προσέφερε στην Εκκλησία. Ο λόγος του είναι αρκετά συγκινητικός. Μάλιστα όταν θυμάται κανείς και τον τόνο της φωνής του την στιγμή εκείνη θα μπορέση να καταλάβη την μεγάλη αξία που απέδιδε σε αυτό. "Ως Επίσκοπος της περιοχής αυτής αισθάνομαι την ιεράν αυτήν στιγμήν της εξοδίου ακολουθίας να σού εκφράσω ένα βαθύτατο ευχαριστώ και ως πρόσωπον και ως Επίσκοπος της περιοχής, επαναλαμβάνω, δια τα όσα προσέφερες εις την Εκκλησίαν του Θεού".

Την προσφορά στην Εκκλησία δεν την ένοιωθε ανάλογα με την θέση που κατείχε κανείς, αλλά από το πρόσωπο και τα εσωτερικά του αισθήματα. Επειδή γνωρίζω τον Γέροντά μου, ξέρω ότι αυτήν την φράση μπορούσε να μη την έλεγε σε Επισκόπους. Αλλά την είπε σε έναν ταπεινό Νεωκόρο. Συγκλονιζόταν πολύ από την προσφορά ανθρώπων που δεν έχουν θέσεις και δεν φαίνονται εξωτερικά.

6. Ζούσε έντονα το πρόσκαιρο της ζωής αυτής, αλλά και την αξία της Βασιλείας των Ουρανών. Μέσα στα πλαίσια αυτά ανέμενε και ο ίδιος την ώρα της εκδημίας του. Αυτό το έλεγε επανειλημμένως στους ακροατές και έδινε μια αίσθηση υπερβάσεως του θανάτου.

Σχολιάζοντας την αδικία που γίνεται στην ζωή αυτή εν σχέσει με την δικαιοσύνη της άλλης ζωής, έλεγε: "Τώρα δεν πρόκειται να σε περιφρονήση κανένας. Διότι υπάρχει άλλο πρωτόκολλο εκεί. Εδώ υπάρχουν πρωτόκολλα: Όποιος έχει θέση να τιμάται από τον κόσμον. Όποιος δεν έχει θέσιν, ας είναι άξιος τιμής, να μη τιμάται. Εκεί αλλάσσουν τα πράγματα: "καί έσονται οι έσχατοι πρώτοι και οι πρώτοι έσχατοι". Εδώ φαίνεται η ανατροπή των πραγμάτων, αλλά και το ότι ο Χριστιανισμός επαγγέλλεται ένα είδος αναρχίας για την άλλη ζωή, από την άποψη ότι στην άλλη ζωή δεν υπάρχουν τάξεις και διακρίσεις από εξωτερικά γνωρίσματα, αλλά από την αρετή και την ενοικούσα Χάρη του Θεού.

Γνωρίζει, ότι ο κεκοιμημένος είναι άγιος, αλλά δεν προεξοφλεί την βούληση του Θεού, γι' αυτό εύχεται: "Εύχομαι να σε παραλάβη ο Κύριος εις την Βασιλεία Του". Συγχρόνως εύχεται πολύ παραστατικά: "Να μας αξιώση ο Κύριος να ανταμώσωμεν εις την Βασιλείαν Αυτού". Μερικές φορές σε εξόδιες ακολουθίες κατέληγε ως εξής: "Ώρα καλή και καλή αντάμωση". Ζούσε με τον θάνατο και την συνάντηση με τους προαπελθόντας πατέρας και αδελφούς. Ζούσε με το όραμα της Βασιλείας των Ουρανών.

Πραγματικά τέτοιους Επισκόπους και πνευματικούς πατέρες θέλει ο λαός, που να ζουν τον θάνατο και την ζωή στην ύπαρξή τους, που να μιλούν για τον θάνατο και την ζωή, αλλά περισσότερο να υπερβαίνουν τον θάνατο από αυτήν την ζωή.

προσπαθούν εις την ζωήν αυτήν να εξαγιάζωνται, όσοι μετέχουν των ιερών Μυστηρίων, όσοι καθαρίζουν τους εαυτούς των με τα δάκρυα της μετανοίας και της Ιεράς Εξομολογήσεως, όσοι παίρνουν τον Χριστόν δια της Θείας Κοινωνίας και έχουν τον Χριστόν "κατοικούντα και μένοντα εν ταις καρδίαις αυτών". "Μακάριοι οι εν Κυρίω αποθνήσκοντες απ' άρτι". Από τώρα και εις το εξής, αφ' ότου δηλαδή η Εκκλησία έγινεν, ιδρύθη, από τότε "μακάριοι οι νεκροί οι εν Κυρίω αποθνήσκοντες". Και εις επιβεβαίωσιν λέγει ο άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος εις την Αποκάλυψιν "ναί, λέγει το Πνεύμα". Ναί. Σωστά. Πράγματι, τη αληθεία, λέγει το Άγιον Πνεύμα, είναι μακάριοι. Και εξηγεί: "ίνα αναπαύσωνται εκ των κόπων αυτών". Για να αναπαυθούν από τους κόπους των. Γιατί η ζωή αυτή όσο ευχάριστος και να είναι, είναι κόπος και μόχθος, έχει βάσανα, έχει θλίψεις, δια μερικά δε πρόσωπα, όπως ο αείμνηστος έχει πολλάς θλίψεις. "Ίνα αναπαύσωνται εκ των κόπων αυτών, τα δε έργα αυτών ακολουθεί μετ' αυτών". Τα έργα των, τα έργα της αρετής, τα έργα της αγιότητος, τα έργα της αγάπης, τα έργα που έχουν την σφραγίδα του Αγίου Πνεύματος, "τά έργα αυτών ακολουθεί μετ' αυτών". Τους ακολουθούν. Μαζί του ο άνθρωπος δεν παίρνει τίποτε, παρά μόνον παίρνει τα έργα, εάν τε αγαθόν, εάν τε κακόν.

"Μακάριοι οι νεκροί οι εν Κυρίω αποθνήσκοντες απ' άρτι". Ταιριαστοί οι λόγοι στην σημερινή εξόδιο ακολουθία. Ο σεβαστός και αγαπητός αδελφός μας Νικόλαος φεύγει από τον κόσμον αυτόν "εν Κυρίω". Εν Κυρίω έζησεν, εν Κυρίω απέθανεν. Σ' αυτόν τον κόσμον ηγάπησε πιο πολύ τον Ιησούν Χριστόν. Ήτο καλοπροαίρετος ψυχή, ευγενής καρδία και όταν πρόσφυξ έφθασεν εδώ εις την ευλογημένην αυτήν πόλιν είχε την ευλογίαν να γνωρίση έναν άγιον του Θεού, να γνωρίση έναν Ιεραπόστολον, ο οποίος είναι ο άγιος της Εκκλησίας της Ουγκάντα, τον αείμνηστον πατέρα Χρυσόστομον Παπασαραντόπουλον εις τον οποίον εξωμολογείτο και από άλλους Θεολόγους Ιεροκήρυκας Κληρικούς και Λαϊκούς ροφούσε τον λόγον του Θεού.

Άνθρωπος του Θεού, άνθρωπος της Εκκλησίας. Υπηρέτησεν με τον απλούν βαθμόν του Νεωκόρου. Μικρά η θέσις. Τί λέγω; Μικρά η θέσις; Μικρά η θέσις του Νεωκόρου; Τί εργασίαν κάνει ο Νεωκόρος; Όποιαν εργασίαν κάνουν και οι άγγελοι. Περιΐπτανται οι άγγελοι κατά τας ιεράς ακολουθίας και ο Νεωκόρος βοηθεί μετά των Αγγέλων. Και υπηρέτησε πιστώς. Υπηρέτησε με ζήλον. Πρώτος ήρχετο εις τον Ναόν και τελευταίος έφευγεν από τον Ναόν. Δια την καθαριότητα του Ναού, δια τα ζητήματα του Ναού. Τα καθήκοντά του τα εξετέλει μετά περισσής ευλαβείας και προσοχής. Και κατόπιν υπηρέτησεν και εις την Ιεράν Μητρόπολιν. Υπηρέτησε πιστά τον αείμνηστον Μητροπολίτην προκάτοχόν μου Παντελεήμονα, υπηρέτησε πιστά τον προκάτοχόν μου αείμνηστον Διονύσιον και επί δεκαετίαν σχεδόν υπηρέτησε, κατά την Αρχιερατείαν μου, αφήσας παράδειγμα αγίου ανθρώπου, ανθρώπου του Θεού.

Άνθρωπος του Θεού. Λένε: Του αγίου Αλεξίου του ανθρώπου του Θεού. Αυτόν τον τίτλον τον δίδω ανεπιφυλάκτως εις τον σεβαστόν και αγαπητόν αδελφόν μας Νικόλαον.

Άνθρωπος του Θεού. Σ' αυτήν την ζωήν ελυπήθη. Επικράθη. Περιεφρονήθη. Ξέρετε και ο ομιλών ξεύρει, και όσοι τον ήξευραν από κοντά γνωρίζουν, πώς πέρασε την ζωήν αυτήν. Περιφρονημένος, στενοχωρημένος, ταλαιπωρημένος, αλλά ποτέ, μα ποτέ, δεν εξεφράσθη κατά των προσώπων τα οποία τον επίκραναν. Ήτο μακρόθυμος, ήτο συγχωρητικός. Ήτο γεμάτος αγάπη. Έβλεπε τα τελευταία χρόνια της ζωής του τα τέκνα του, τους εγγονούς του, ιδιαιτέρως δε τον ικανοποίησε, το ότι ο νεώτερος υιός του επήγεν εις το Άγιον Όρος να εγκαταβιώση. Και όταν επεσκέφθη το Άγιον Όρος, για να ιδή το παιδί του κατά σάρκα, όταν επεσκέφθη ένα φρούριον της Ορθοδοξίας, την Ιεράν Μονήν του Οσίου Γρηγορίου του Αγιωνύμου Όρους, ησθάνθη ανέκφραστον ηδονήν και αγαλλίασιν, πετούσεν εις τους ουρανούς. Ήρεμος, ήσυχος, γαλήνιος, πρόθυμος. Ουδέποτε στα δεκαπέντε χρόνια τον είδα λυπημένον, τον είδα αγριεμένον, τον είδα να μιλάη ή να κάμη κάτι όχι σωστό. Και εκείνο και εκείνο. Και τ' άλλο και τ' άλλο. Πάντοτε πρόθυμος και αγόγγυστος.

Είχε μεγάλη ικανοποίησιν, ότι ήτο άνθρωπος της Εκκλησίας. Τον πρώτο καιρό, όταν ήλθα εδώ, του είπα μίαν ημέρα ιδιαιτέρως: Μπάρμπα Νίκο σκέφθηκα κάτι. Να επανέλθης εις τον Ναόν της Αγίας Σκέπης Νεωκόρος και συγχρόνως να είσαι και εδώ εις την Ιεράν Μητρόπολιν. Και μου είπεν η αγνή εκείνη ψυχή, μου έδωκε μίαν απάντησιν, την οποίαν άνθρωποι με γράμματα, με θέσεις δεν μπορούν να την πούν: "Κάνει δύο μισθούς να παίρνω;". Τί μισθούς άνθρωπε; Τί μισθούς; Τί μισθούς; Ένα ούτε επίδομα δεν λέγεται ο μισθός του Νεωκόρου και αυτά που έπαιρνε εις την Ιεράν Μητρόπολιν. Αλλ' όμως ησθάνετο μέσα του ευθιξίαν πνευματικήν. Δεν ήθελε ούτε το ελάχιστον. Αυτό το ολίγον ήταν δι' αυτόν μεγάλη χαρά.

Η μεγίστη χαρά δια τον αείμνηστον ήτο το ότι μετελάμβανε των αχράντων Μυστηρίων. Έλεγε: "Τί άλλο θέλομεν εις την ζωήν, αφού ο πνευματικός μας δίδει την άδειαν να μεταλαβαίνουμε τακτικά, τί άλλο θέλομεν;". Γι' αυτό πολλάκις εξωμολογήθη μετά δακρύων, γι' αυτό και μετέλαβε προχθές των Αχράντων Μυστηρίων και έτσι έφυγεν εν Κυρίω. Έφυγεν από την πόλιν αυτήν ένας άγιος άνθρωπος, ένας άνθρωπος του Θεού.

Η ομιλία που ακολουθεί είναι προσφώνηση που έκανε στην Τράπεζα της Ιεράς Μονής του Οσίου Γρηγορίου Αγίου Όρους, κατά την πανήγυρη της Ιεράς Μονής, το 1975. Ήταν η πρώτη αρχιερατική λειτουργία που έγινε μετά την εγκατάσταση της νέας αδελφότητος με Ηγούμενο τον Αρχιμ. Γεώργιο Καψάνη. Ο Σεβ. Μητροπολίτης είχε βοηθήσει στην επάνδρωση της Ιεράς Μονής και είχε κληθή να συμμετάσχη στην πανήγυρη και την χαρά. Προσφωνήσεις απηύθυναν εκτός από αυτόν, ο αείμνηστος Ηγούμενος της Ιεράς Μονής Διονυσίου Αρχιμ. Γαβριήλ Διονυσιάτης, ο Διοικητής του Αγίου Όρους κ. Δημήτριος Τσάμης (κατά την θεία Λειτουργία) και ο Ηγούμενος της Ιεράς Μονής Αρχιμ. π. Γεώργιος Γρηγοριάτης.

Από την θαυμάσια προσφώνησή του θα ήθελα να υπογραμμίσω μερικά σημεία που δείχνουν την αξία της, παρά την μεγάλη της απλότητα.

1. Δημοσίως ομολογεί και διακηρύττει αυτό που ομολογούσε σε όλη του την ζωή, ότι αισθάνεται ως αγιορείτης. Σε άλλο κεφάλαιο αναπτύσσω τα σχετικά με αυτό το σημείο ότι, δηλαδή, από τα μικρά του χρόνια είχε μια επαφή με μοναχούς του Αγίου Όρους και με τον Παππού του, ο οποίος μετέφερε το τυπικό του Αγίου Όρους στην ενορία που εφημέρευε. Αλλά στην ομιλία του αυτή υπάρχουν μερικές χαρακτηριστικές εκφράσεις: "Δεν είμαι, επαναλαμβάνω, αγιορείτης κατά την Μονήν, δεν είμαι εγγεγραμμένος εις Άγιον Όρος, την καρδίαν όμως είμαι αγιορείτης". Και σε άλλο σημείο λέγει: "Αγιορείτης, λοιπόν, είμαι στην ψυχή και χαίρω διότι βλέπω πρόοδον εν τω αγιωνύμω τούτω Όρει". Η χαρά του Αγίου Όρους είναι και δική του, γιατί αισθάνεται συγγενής κατά πνεύμα με τους αγιορείτες Πατέρας.

2. Βιώνει ότι ο μοναχισμός είναι τρόπος ζωής, που πρέπει να εμποτίση ολόκληρη την κοινωνία, κυρίως τους Επισκόπους. Εντυπωσιάζεται από το ότι ο άγιος Γρηγόριος ο Ε' υπογράφει ως "ελάχιστος εν μοναχοίς". Η μοναχική ζωή είναι η ευαγγελική ζωή, που πρέπει όλοι να την βιώσουν κατά αναλογία. Γι' αυτό λέγει: "Εάν δε αυτήν την μοναχική ιδιότητα δεν την αποκτήσουμε εμείς οι Επίσκοποι, δεν την αποκτήσουμε έγγαμοι και άγαμοι, δεν μπορούμε να τραβήξουμε εμπρός".

Μέσα στα πλαίσια αυτά εντάσσεται και το γεγονός ότι παρακινεί τους παρόντες προσκυνητές να μεταφέρουν την ατμόσφαιρα της προσευχής, το πνεύμα της αγάπης, και γενικότερα το μοναχικό πνεύμα στον κόσμο. Τονίζει επιγραμματικά: "Η δύναμις της Εκκλησίας είναι ο μοναχισμός". Αυτά δεν τα έλεγε λόγω των συνθηκών που βρισκόταν τότε, αλλά το πίστευε και το κήρυττε και στον λαό.

3. Κατά την διάρκεια της ομιλίας του ήταν αποκαλυπτικός και διορατικός. Τα όσα είπε, που ήταν πρόχειρα, αυθόρμητα και φυσικά, έπειτα από πολύωρη αγρυπνία, εξέφραζαν τα προβλήματα που απασχολούσαν τους μοναχούς της Μονής και άλλων Μονών. Χωρίς να φαίνεται εξωτερικά εισήλθε μέσα στα προβλήματα των αδελφών της Μονής και τους βοήθησε να τα υπερβούν. Είναι χαρακτηριστικά τα όσα είπε ο Ηγούμενος της Μονής Αρχιμ. Γεώργιος μετά την ομιλία του Γέροντός μου. Τα καταγράφω, όπως τα έχω απομαγνητοφωνήσει:

"...Απηλαύσαμεν της παρουσίας του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Αγίου Εδέσσης και Πέλλης κυρίου Καλλινίκου, του οποίου η πολλή αγάπη, από χθές που ήλθε έως τώρα, μας επτέρωσε την ψυχήν, μας ανέπαυσε την καρδίαν, διότι και εμείς καθώς είμεθα ασθενείς, αισθανόμεθα πολύ την ανάγκην να έχωμεν πνευματικούς πατέρας, οι οποίοι να μας περιθάλπουν με την αγάπην των. Και ιδίως ο καθηγούμενος, διότι ο Ηγούμενος δίνει την αγάπη του προς τους πατέρας, αλλά εκείνος πολλές φορές δεν έχει να στηριχθή. Και ο Σεβασμιώτατος μας εστήριξε.Μας εφώτισε με την διδασκαλίαν του, μας έδωκε παράδειγμα με την αγίαν απλότητα και ταπείνωσή του, ηκούσαμεν λόγον αποστολικόν από τα χείλη του. Και γι' αυτό τον ευγνωμονούμε. Και τον παρακαλούμε να έρχεται. Και όταν δεν έρχεται να μας έχη στας αγίας του προσευχάς...

Ευχηθήτε, Σεβασμιώτατε, αυτά που είπατε, που ήταν τόσο ποιμαντικά, τόσο πατρικά, σαν να μας είχατε εξομολογήσει και ξέρατε τους λογισμούς μας, διότι σάς εφώτισε το Άγιον Πνεύμα, επειδή είσθε Επίσκοπος και έχετε το χάρισμα της αληθείας, γι' αυτό ομιλήσατε έτσι, και μας είπατε αυτά που πρέπει να ακούσουμε. Ίσως να μπήκε και κανένας λογισμός σε κανένα αδελφό, ότι Σάς είχα πη τίποτα εγώ από τα προβλήματά μας...

-Σεβασμ.: Όχι!

-Ηγούμ.: Και όχι τα δικά μας προβλήματα, αλλά τα προβλήματα των μοναχών.

-Σεβασμ.: Διαμαρτύρομαι... Όχι... Διαμαρτύρομαι. Τίποτε δεν μου είπατε.

-Ηγούμ.: Αλλά είναι Θεού φώτιση. Σάς εφώτισε ο Κύριος να πήτε αυτά που έχουμε ανάγκη να ακούσουμε. Και εγώ τα έχω ανάγκη και όλοι οι Πατέρες, γιατί, όπως είπε ένας Γέροντας εδώ παλαιός "κάτσε δέκα χρόνια εδώ στο Άγιον Όρος να γνωρίσης τον Σατανά".

-Σεβασμ.: Ωραία!

-Ηγούμ.: Τότε θα δής ποιός είναι ο Σατανάς. Και εμείς ένα χρόνο έχομεν, οι νεώτεροι που ήλθαμε. Αλλά ένα χρόνο κάτι είδαμε και εμείς από τον πόλεμο του Σατανά. Πόσο μάλλον να περάσουν τα δέκα χρόνια.

Γι' αυτό, αυτά που μας είπατε είναι χρήσιμα. Να μας στερεώση η Χάρις του Θεού. Η Παναγία να μας στερεώση. Όταν έρχεται ο λογισμός με διαφόρους προφάσεις να μας βγάλη από τον ευλογημένο αυτόν τόπο να τον διώχνουμε. Να μένουμε στην μετάνοιά μας, στο Μοναστήρι, στον Γέροντά μας, όπου μας έβαλε ο Θεός, η Παναγία όπου μας έβαλε...

Σεβασμιώτατε, ευχόμεθα και εκ μέρους όλων των αδελφών εδώ, τα έτη σας να είναι πολλά εν υγεία και Χάριτι, γιατί είσθε χρήσιμος εις την Εκκλησία του Χριστού. Και εις ημάς τους ταπεινούς να έρχεσθε να μας στηρίζετε".

Τα λόγια αυτά του Καθηγουμένου της Ιεράς Μονής Οσίου Γρηγορίου δείχνουν την απήχηση που είχαν τα λόγια του Σεβασμιωτάτου στις ψυχές των αδελφών της Ιεράς Μονής. Είχε πραγματικά το χάρισμα να εκφράζη τα προβλήματα των ανθρώπων και να τα θεραπεύη.

4. Με την ομιλία του απέδειξε ότι ήξερε ακριβώς τί είναι η μοναχική ζωή. Στην πραγματικότητα η μοναχική ζωή είναι "επιστήμη λογισμών", όπως το καθορίζουν οι άγιοι Πατέρες. Όλος ο πόλεμος του μοναχού γίνεται μέσα στον λογισμό και στην καρδιά. Εκεί πρέπει να νικηθή ο διάβολος. Κάνει λόγο για τον διάβολο, αλλά και τους λογισμούς του. Ο μοναχισμός είναι η δόξα της Εκκλησίας, επειδή γνωρίζει τις μεθοδείες του διαβόλου. Ο άγιος Γρηγόριος ο Νύσσης θα πη ότι εάν οι Επίσκοποι είναι ο οφθαλμός του σώματος του Χριστού της Εκκλησίας, οι μοναχοί είναι η κόμη της κεφαλής, που είναι νεκροί κατά κόσμον, αλλά η δόξα της Εκκλησίας.

5. Γνωρίζει καλά ότι η Ηγουμενία δεν είναι μια ανθρώπινη διοικητική θέση και εξωτερική εξουσία, αλλά στην πραγματικότητα είναι σταυρός οδυνηρός. Θα πη χαρακτηριστικά: "Εύχομαι εις τον άγιον Καθηγούμενον υπομονήν. Υπομονήν, διότι είναι σταυρός η ηγουμενία. Σταυρός βαρύς. Σταυρός μέγας". Και πιο κάτω απευθυνόμενος στον Ηγούμενο του είπε: "Βρέθηκες λοιπόν επάνω εις τον Σταυρόν. Θα τον σηκώσετε...". Αυτή η άποψη είναι κατ' εξοχήν πατερική. Η Ηγουμενία είναι σταυρική ζωή. Ο Ηγούμενος ως πνευματικός πατέρας πρέπει να ζη στην προσωπική του ζωή την θυσία του Χριστού, το μαρτύριο του Γολγοθά. Έτσι βιώνεται η αληθινή διακονία. Άλλωστε το να είναι κανείς θεραπευτής των ψυχικών ασθενειών δεν είναι εύκολη δουλειά. Απαιτείται θυσία και καθημερινός σταυρός. Θα πη χαρακτηριστικά: "Ο Ηγούμενος είναι ο πνευματικός της Μονής. Ο Ηγούμενος είναι ιατρός". Αισθάνεται την Μονή μέσα στα πλαίσια του Νοσοκομείου και την μοναχική ζωή ως θεραπευτική επιστήμη.

6. Ομιλεί για την μεγάλη αξία της υπακοής που είναι η βάση της μοναχικής ζωής. Στην ομιλία του γίνεται λόγος για την υπακοή που τίθεται στα ορθόδοξα πλαίσια. Τονίζει επιγραμματικά ότι η υπακοή είναι μαρτύριο. Και όπως οι μάρτυρες έλαβαν στέφανο, το ίδιο θα απολαύσουν και οι υπάκοοι μοναχοί. Υπογραμμίζει την αδιάκριτη υπακοή, εκτός βέβαια από την διάπραξη της αμαρτίας. Έπειτα συνδέει την υπακοή με την αγάπη. Λέγει σε κάποιο σημείο: "υπακοή, λοιπόν, και αγάπη". Αποσυνδεδεμένη η υπακοή από την αγάπη γίνεται πειθαρχία. Το ορθόδοξο Μοναστήρι δεν αποβλέπει στην πειθαρχία, η οποία δείχνει ύπαρξη ατόμων, αλλά στην υπακοή που συνδέεται με την αγάπη των προσώπων. Ξέρει πολύ καλά, όπως φαίνεται στην ομιλία, ότι η ολοκλήρωση του ανθρώπου, η πορεία του από το κατ' εικόνα στο καθ' ομοίωση, από το λεγόμενο άτομο στο πρόσωπο, η βίωση της προσωπικότητος δεν είναι ανεξάρτητη από την βίωση της υπακοής με όλη την ορθόδοξη σημασία του όρου.

7. Χαίρεται για την ανοικοδόμηση της Ιεράς Μονής που έγινε από τον Ιωακείμ τον Ακαρνάνα, μετά την πυρκαϊά του 1761, αλλά ιδιαιτέρως τονίζει την επάνδρωση της Μονής από την νέα αδελφότητα. Τον συγκινεί, διότι είδε "τήν αδελφότητα ζωντανήν". Υπογραμμίζει τα δύο μεγάλα θαύματα. Το ένα είναι η ανοικοδόμηση, το άλλο η επάνδρωση. Το δεύτερο θαύμα το θεωρεί μεγαλύτερο: "Θαύμα, λοιπόν, έγινε και θαύμα μεγαλύτερον από την πυρκαϊάν, διότι σπίτια φτιάχνουμε, ανθρώπους δεν μπορούμε να φτιάξουμε. Μέγαρα φτιάχνουμε! ... Λοιπόν το θαύμα έγινε και βλέπω μίαν ζωντανήν αδελφότητα". Σε όλη του την ζωή ο Γέροντάς μου έδινε μεγαλύτερη σημασία και προσοχή στο πρόσωπο και όχι στα πράγματα και τα κτίρια. Όταν κάποιος του έλεγε "δεί δη χρημάτων", εκείνος αμέσως απαντούσε: "Ο Δημοσθένης ήταν ειδωλολάτρης, γι' αυτό έλεγε αυτό. Εμείς πρέπει να λέμε δει δη προσώπων".

8. Με την ποιμαντική του πείρα αποβλέπει στην ένωση των αδελφών. Είναι γνωστό ότι η νέα αδελφότητα βρήκε μια παλαιότερη αδελφότητα. Σε αυτές τις περιπτώσεις η ένωση των ανθρώπων και η επικοινωνία απαιτεί μεγάλη προσπάθεια. Στην ένωση αυτή αποβλέπει και ο Γέροντάς μου. Γι' αυτό στην ομιλία που έκανε είπε: "Δεν υπάρχουν παληοί και νέοι, αλλά υπάρχουν γεροντότεροι και νεώτεροι, δηλαδή ένας που έχει άσπρα γένεια και ένας που έχει μαύρα, όχι ότι υπάρχουν παληοί και νέοι. Δεν υπάρχει παληός και νέος". Εδώ διακρίνεται για το χάρισμα της διακρίσεως και της ποιμαντικής μερίμνης.

9. Στην ομιλία του ακόμη επαινεί τον θεολογικό λόγο του Διοικητού του Αγίου Όρους. Θέλει οι κατέχοντες κάποια εξουσία να θεολογούν, γιατί η θεολογία είναι έκφραση ζωής της Εκκλησίας.

10. Εκείνο που κάνει όμως μεγάλη εντύπωση είναι ότι μια τέτοια μοναχική ομιλία, στην οποία φαίνεται ότι ο αείμνηστος γνώριζε τί θα πη μοναχική ζωή, βρίσκεται μέσα στα πλαίσια της μοναχικής ασκητικής σεμνότητος. Είναι σεμνός σε όλες τις εκδηλώσεις του και τότε ακόμη που προσπαθεί να διδάξη. Το ήθος που διαπνέει την ομιλία του είναι ήθος του αγίου Κοσμά του Αιτωλού. Μου τον θυμίζει πολλές φορές. Και επειδή ο άγιος Κοσμάς ήταν αγιορείτης γι' αυτό και τα πλαίσια της ομιλίας αυτής είναι αγιορείτικα.

Στην αρχή ομολογεί ότι δεν έπρεπε να μιλήση: "Δεν έπρεπε να ομιλήσω ύστερα από την ζωντανή ομιλία που μας έκανε ο σεβαστός και αγαπητός π. Γαβριήλ". Σέβεται υπερβολικά τον σεβάσμιο Γέροντα που τον αποκαλεί "σεβαστό και αγαπητό", "πρύτανιν των αγιορειτών ηγουμένων και μοναχών" που είναι "ζωντανή ιστορία του Αγίου Όρους". Δεν θέλει να μιλήση γιατί αισθάνεται ότι μπορεί να καταστρέψη την ωραία ατμόσφαιρα της όλης ακολουθίας. "Δεν έπρεπε να ομιλήσω για να μη χαλάσω την ωραία εικόνα". Προχωρεί ακόμη για να πή: "αλλά εδώ δεν θέλω να διδάξω κανέναν". Γνωρίζει σαφώς από τους ιερούς Κανόνες ότι ο Επίσκοπος πρέπει να διδάσκη τον λαό. Γνωρίζει την ποιμαντική εξουσία του Επισκόπου, αλλά ταυτόχρονα αισθάνεται και την πνευματική του αναξιότητα. Συμπεριφέρεται ταπεινά με αυτομεμψία, που τον διέκρινε σε όλη του την ζωή. Και όταν προκαλήται να μιλήση το κάνει για να εκφράση τις ευχαριστίες του και την αγάπη του. Αυτό είναι ήθος ορθόδοξο και αγιορείτικο. Και αυτό είναι εκείνο που επαληθεύει ότι είναι αγιορείτης στην καρδιά.

11. Νομίζω δεν πρέπει να μας διαφύγη και μια λεπτή επισήμανση που κάνει και δείχνει ότι γνωρίζει τις λεπτές εργασίες του μοναχού. Προτρέπει τους μοναχούς να μη κρύπτουν τίποτε από τον ηγούμενο που είναι πνευματικός ιατρός. Αυτό είναι το μεγαλύτερο μυστικό του αγώνος του μοναχού, αφού με το όπλο αυτό αντιμετωπίζει τον διάβολο, που μετασχηματίζεται ακόμη και εις άγγελον φωτός.

Μετά από αυτά τα εισαγωγικά ο αναγνώστης πρέπει να χαρή την κατ' εξοχήν ορθόδοξη και αγιορείτικη αυτή ομιλία.

οποίον έγινεν επί της εποχής του συμπολίτου μου, του συμπατριώτου μου, του Ιωακείμ του Ακαρνάνος, το θαύμα αυτό έγινεν πάλιν. Ξεύρετε ότι το 1761 κάηκε το Μοναστήρι και όπως ήταν επόμενον οι μοναχοί διεσκορπίσθησαν. Ο εκ Κατοχής Ξηρομέρου Αιτωλοακαρνανίας ορμώμενος Ιωακείμ, ο και Ακαρνάν επικαλούμενος, επήρε και αυτός τα ...πολλά πράγματα που διεσώθησαν, ένα μπογαλάκι και βλέπει λοιπόν ένα Γέροντα που του λέει: που πάς; Σημειωτέον ότι ο Ακαρνάν εκείνος ήταν γνωστός ως σπανός. Δεν είχε τρίχα εις το γένειον. Λέγει: Που να πάω Γέροντα; Που να πάω; Κάηκε το Μοναστήρι. Που να πάω; Θα φύγω. Του λέγει θα γίνη το Μοναστήρι. Εάν λέει θα γίνουν τα γένεια μου, θα γίνη και το Μοναστήρι. Και καθώς έκανε κάτω τα χέρια του φύτρωσαν τα γένεια του και λέγεται τώρα ουχί σπανός αλλά Ιωακείμ ο Μακρυγένης. Και η εικών του ευρίσκεται εις το Συνοδικόν.

Θαύμα λοιπόν έγινε και θαύμα μεγαλύτερον από την πυρκαϊάν, διότι σπίτια φτιάχνουμε, ανθρώπους δεν μπορούμε να φτιάσουμε. Μέγαρα φτιάχνουμε. Έλεγε ένας σοφός Καθηγητής όταν του είπαν γιατί κ. Καθηγητά δεν βάζετε τον τίτλον σας; Διότι, λέγει, το Πανεπιστήμιον έχει ανάγκη των Καθηγητών, οι Καθηγηταί δεν έχουν ανάγκην του Πανεπιστημίου. Γιατί αν υποθέσουμε κερδίζω τον πρώτον λαχνόν φτιάχνω και στο χωριό μου ένα κτίριο Πανεπιστημίου, αλλά ποίοι θα φοιτούν μέσα εκεί; Ποίοι θα διδάσκουν; Λοιπόν το θαύμα έγινε και βλέπω μίαν ζωντανήν αδελφότητα.

Η χαρά μας επαυξάνεται, όπως εσημείωσεν ο άγιος Καθηγούμενος με την παρουσίαν του εξοχωτάτου κυρίου Διοικητού και με το δώρον το οποίον μας έκανεν με την θεολογικήν, εκκλησιαστικήν και αν θέλετε χριστιανικήν αντιπροσφώνησιν. Τόσο την τονίζετε θα μου πήτε και την λέγετε και χριστιανικήν; Δυστυχώς πολλές φορές ακούμε πολλά πράγματα αλλά μόνον χριστιανικάς ομιλίας δεν ακούμε. Αντιχριστιανικάς πλαγίως ακούμε ή και ευθέως, αλλά να ακούμε από στόμα επίσημον χριστιανικήν αλήθειαν, αυτό μας τονώνει!

Επίσης με ευχαριστεί διότι βλέπω τόσους Πατέρας και προσκυνητάς.

Ευχαριστώ λοιπόν τον εν Τριάδι άγιον Θεόν, διότι με έφερεν εδώ εις τον τόπον αυτόν. Δεν είμαι, επαναλαμβάνω, αγιορείτης κατά την Μονήν, δεν είμαι εγγεγραμμένος εις Άγιον Όρος, την καρδίαν όμως είμαι αγιορείτης. Διότι όταν μικρό παιδάκι άνοιξα τα μάτια μου είδα ράσο Ιερέως, του πάππου μου, είδα και αγιορείτας μοναχούς, οι οποίοι ήρχοντο. Και δεν θα λησμονήσω ποτέ, μου έκανε εντύπωσιν, ότι ήταν Γέροντας και ένας δίπλα και δεν ομιλούσε εκείνος. Και ρωτούσα τον παππού μου τον Ιερέα. Μά δεν μιλάει αυτός ολότελα; Δεν κάνει. Στον Άγιον Όρος δεν επιτρέπεται. Μιλάει ο Γέροντας, ουδείς μιλάει. Και σε μας έκανε τεραστίαν εντύπωσιν διότι εμείς δεν αφήναμεν άλλον να μιλήση. Εμείς μιλούσαμε περισσότερον και από τον παππού και από οποιονδήποτε άλλον μεγαλύτερον και ελάβαμε ένα δίδαγμα. Αγιορείτης λοιπόν είμαι στην ψυχήν και χαίρω διότι βλέπω πρόοδον εν τω αγιωνύμω τούτω Όρει.

Εύχομαι και παρακαλώ τον εκλεκτόν όντως εν Χριστώ αδελφόν που εσημείωσε ο Γέροντας Γαβριήλ και το είπε δύο φορές ούτως ώστε να μην πη κανείς ότι έκανε λάθος και εκ φιλοφροσύνης το είπε. Μια φορά το λέει κανείς... αλλά να το πη δύο φορές σημαίνει ότι το εμελέτησε, το λέγει εκ πεποιθήσεως. Εύχομαι εις τον άγιον Καθηγούμενον υπομονήν. Υπομονήν διότι είναι σταυρός η ηγουμενία. Σταυρός βαρύς. Σταυρός μέγας. Ο καλόγερος ο καϋμένος κάνει υποταγή παίρνει μισθόν. Έχω από το Άγιον Όρος "Το ταξείδιον δια τους ουρανούς" και έχει και μερικά τροπάρια και λέγει ένα τροπάριον: "Υπακοήν πάσαν έχε τω προεστώτι σου, αγάπην τε προς τούτον και προς πάντας τους μοναχούς και μηδόλως αντίλεγε τοις επιτάγμασι τούτου ίνα εκ Θεού μαρτυρίου λάβης στέφανον". Δηλαδή μαζί με τον άγιον Δημήτριον θα είσαι και εσύ ο οποίος έχεις υποταγήν. "Μαρτυρίου λάβης στέφανον". Καταλαβαίνετε τί πάει να πη μαρτυρίου στέφανον; Μαρτυρίου στέφανον σημαίνει πολύ μεγάλη τιμή. Όλοι οι άγιοι θα τιμηθούν, αλλά οι μάρτυρες θα έχουν ιδιαιτέραν θέσιν. Διότι έδωκαν αίμα, έδωκαν θυσίαν δια την δόξαν του Χριστού.

Εύχομαι επαναλαμβάνω υπομονήν, διότι σήμερα μεν η πανήγυρις είναι ημέρα χαράς, αλλά όταν θα τελειώση η πανήγυρις θα αρχίσουν τα προβλήματα. Εδώ έναν άνθρωπον έχεις μαζί σου, ένας Πατέρας έχει ένα, δυο τρία παιδιά και αν θέλετε, να το πω λαϊκά, του βγάζουν τα σκώτια. Για σκεφθήτε να έχη κανείς 30, 40 πόσο δύσκολο πράγμα είναι. Μά θα μου πήτε είναι μοναχοί. Και τί κάνει εκείνος ο αμόναχος μοναχός, ο Σατανάς; Τί κάνει αυτός; Κοιμάται; Τί φτιάχνει; Θέλετε να πάη να πιάση στον κόσμο έναν; Αυτούς τους έχει πιασμένους. Εδώ θα 'ρθή. Σύνταγμα δαιμόνων. Να είχα τα μάτια της ψυχής ανοιχτά θάβλεπα εδώ δαίμονας και δαίμονας να είναι εδώ πάνω και να μαζεύωνται, να κάνουν συνέδρια, να κάνουν συμβούλια και διαβούλια πώς να διαλύσουν το Μοναστήρι. Είπε εκεί που διάβαζε ο διαβαστής. "Ήλθε κάποτε στο Μοναστήρι ο Σατανάς!!". Το ίδιο γίνεται δια μέσου των αιώνων. Δεν κοιμάται αυτός. Μάλιστα αν θέλετε χειρότερος γίνεται δια μέσου των αιώνων και αποκτά πείρα και ξέρει καλύτερα... Υπομονήν και αυταπάρνησιν λοιπόν.

Λίαν αγαπητέ άγιε Καθηγούμενε π. Γεώργιε.

Τώρα πώς και συ βρέθηκες εδώ και συ δεν τον κατάλαβες. Πάντως όμως από εδώ από κεί βρέθηκες. Βρέθηκες λοιπόν επάνω εις τον Σταυρόν. Θα τον σηκώσετε. Δεν υπάρχουν παληοί και νέοι, αλλά υπάρχουν γεροντότεροι και νεώτεροι, δηλαδή ένας που έχει άσπρα γένεια και ένας που έχει μαύρα. Όχι ότι υπάρχουν παληοί και νέοι. Δεν υπάρχει παλαιός και νέος. Όταν το ψωμί ζημώνεται δεν μπορούμε να διακρίνουμε από ποιούς κόκκους είναι. Ανακατεύθηκε, πήγε στο μύλο, παλαιό σιτάρι ήταν, καινούργιο ήταν, πήγε στο μύλο, έγινε αλεύρι, έγινε ψωμί, διαλέξετε να μου πήτε από ποιό, από το παληό ή από το καινούργιο είναι. Έληξε δεν υπάρχει τέτοιο. Αλλά οι μεγαλύτεροι έχουν αγάπην και οι νεώτεροι και αυτοί έχουν αγάπην.

Και τονίζω και από αυτήν την θέσιν και εύχομαι να μην επιτρέψητε ποτέ μέσα σας να υπάρχη κάποιο κρυφό πράγμα που να μη το ξέρη ο Ηγούμενος. Όχι. Ο Ηγούμενος είναι ο πνευματικός της Μονής. Ο Ηγούμενος είναι ο ιατρός. Ο ιατρός της οικογενείας δεν επιτρέπεται να αγνοή ορισμένα νοσήματα των ατόμων της οικογενείας διότι δεν θα πάη μπροστά. Θα έχουμε αρρώστιες. Κοντά στον Ηγούμενο. Στην φωτιά, στην φωτιά. Στο νερό, στο νερό. Στην κορυφή του Άθωνος, στην κορυφή του Άθωνος. Εκείνος που πάει μπροστά εκείνος ο καϋμένος έχει να δώση λόγο. Εσύ δια την υπακοήν. Λέγει ο Ηγούμενος να ρίξης το μέλι κάτω; Να το ρίξης. Ευλογημένο. Μάστο με τα χέρια σου. Μάστο με τα χέρια σου. Σήκω επάνω. Σήκω επάνω. Κάτσε κάτω. Κάτσε κάτω.

Μά έτσι θα μου πήτε χάνουμε την προσωπικότητα. Και ποιός είπε ότι χάνουμε την προσωπικότητα; Ποιός τα λέει αυτά; Ποιά φιλοσοφία είναι αυτή; Δεν χάνουμε την προσωπικότητα. Ίσα-ίσα την προσωπικότητα την καταρτίζουμε. Πώς θα φάμε σκορδαλιά; Έτσι θα φάμε; Τα βάζουνε μέσα τα σκόρδα και τα κτυπούν, τα κτυπούν και τρώμε κατόπιν. Έτσι είναι. Γι' αυτό είσαι καλόγερος. Πώς έτσι είσαι να κάνης ό,τι θέλεις; Τότε είναι εύκολη η καλογερική. Είναι εύκολη. Γι' αυτό και στα κοινόβια είναι δύσκολη η ζωή. Έ, στα ιδιόρρυθμα είναι κι αποδώ, κι από κεί κι αν χάσουμε την καλογερική χάνουμε το πάν. Είναι δύσκολο Πατέρες!

Κάθε ένας κι αυτός που μιλάει έχει εξοχές. Κι αν παρατηρήσετε μέσα στο ποτάμι οι πέτρες δεν έχουν εξοχές. Γιατί; Είναι μέσα στο ποτάμι. Τις δέρνει το νερό και δέρνονται μεταξύ τους, κτυπιώνται αυτές οι πέτρες και είναι λείες. Εδώ μέσ' στο κοινόβιο είναι ένα ποτάμι και θα δήτε τί δύσκολο πράγμα είναι στην αρχή. Σιγά-σιγά όμως μένει ήσυχος ο άνθρωπος. Πάντως, ό,τι πη ο Ηγούμενος. Δεν θα πη ο Ηγούμενος να αρνηθή τον Κύριο. Τότε θα είναι για το φρενοκομείο ο άνθρωπος, δεν θα είναι για νάναι Ηγούμενος. Δεν θα πη να αμαρτήση. Έ, τα άλλα δεν είναι τίποτε. Δεν είναι τίποτε.

Μου κάνει τεραστίαν εντύπωσιν, όταν ακούω Οικουμενικοί Πατριάρχαι, να υπογράφη ο μεγάλος Γρηγόριος ο Ε' "ελάχιστος εν μοναχοίς". Μοναχός. Μεγάλο πράγμα. Εάν δε αυτήν την μοναχικήν ιδιότητα δεν την αποκτήσουμε εμείς οι Επίσκοποι, δεν την αποκτήσουμε έγγαμοι και άγαμοι Ιερείς, δεν μπορούμε να τραβήξουμε εμπρός.

Υπακοή λοιπόν και αγάπη. Και όπως έλεγα χθές το μεσημέρι κάθε ένας αδελφός της Ιεράς αυτής Μονής θα έχη ένα ραβδί και μόλις έρχεται λογισμός, κάπως να κριτικάρουμε, κάπως τούτο αν γινότανε καλύτερα, κάπως εκείνο, αυτά τα κάπως και τα σούπα και μούπες είναι του Σατανά. Στο κεφάλι. Όχι στα πόδια. Στο κεφάλι του Σατανά. Και έτσι, όταν υπάρχη αυτή η ενότης, να ξέρετε ότι εδώ θα σπάζουν τα μούτρα τους οι δαίμονες, θα φωνάζουν, θα ουρλιάζουν και ύστερα σαν τα παλιόσκυλα θα φεύγουν. Είσαι από μέσα φωνάζουν, φωνάζουν και πάνε παραπέρα πλέον. Τί θα κάνουν; Τί θα κάνουν;

Επίσης εύχομαι στους προσκυνητάς να φύγουμε από το Άγιον Όρος όχι μόνον με καλές αναμνήσεις, ούτε και με καλές αποφάσεις. Είπε κάποιος ότι ο δρόμος για την Κόλαση είναι γεμάτος ωραίες αποφάσεις. Αλλά να φύγουμε με μια απόφασιν πράξιν να γίνουμε καλύτεροι, να μεταφέρουμε το πνεύμα της προσευχής, να μεταφέρουμε το πνεύμα της αγάπης, να μεταφέρουμε το μοναχικό πνεύμα. Ναι Πατέρες. Η δύναμις της Εκκλησίας είναι ο μοναχισμός. Θέλετε να το καταλάβετε ακόμα; Να γιατί πολεμάει ο Σατανάς. Ένα παράδειγμα. Μια κόρη, ένας νέος βγάζει τα μάτια του. Δεν λέει τίποτε ο πατέρας. Δεν πάει για να το κρεμάση. Για να πη να γίνη καλόγερος! Βγάζει μαχαίρι για να το σφάξη. Μά τί έκανε το παιδάκι; Πάει να γίνη καλόγερος. Όχι εκεί. Ποιός τον βάζει; Ο Σατανάς τον βάζει. Ενώ για την ασωτεία πούπρεπε τέλος πάντων να το θεωρή μεγάλο πράγμα, μεγάλο κακό, ντροπή μεγάλη, δεν το θεωρεί και τόσο. Δεν πειράζει. Δεν πειράζει... Ενώ να γίνη καλόγερος τί συμβαίνει; Ξέρετε πώς φοβάται ο Σατανάς; Φοβάται!

Να μη σάς κουράζω, λοιπόν. Σάς ευχαριστώ, ευχαριστώ και για την αβραμιαίαν φιλοξενίαν, ευχαριστούμε για όλα και παρακαλώ να εύχεσθε για μας που βρισκόμαστε στας επάλξεις, που βρισκόμαστε στας Επισκοπάς, που μας εκάλεσεν ο Θεός να διευθύνουμε λαόν, να μας αξιώση ο Κύριος να έχομεν μίμησιν των αγίων και προ παντός, αδελφοί μου, εύχομαι, δια πρεσβειών του αγίου Κτίτορος και δι' ευχών των αγίων Πατέρων ημών να λάβωμεν μέρος και στο τραπέζι εν τη Βασιλεία του Θεού. Τί είπε εκείνος; "Μακάριος ός αν φάγηται άριστον εν τη Βασιλεία του Θεού". Αμήν.

Δεν προτίθεμαι να σχολιάσω αυτόν τον λόγο για τον άγιο Κοσμά τον Αιτωλό. Θα ήθελα να αφήσω τον αναγνώστη να τον χαρή πραγματικά. Με πολλή συντομία όμως θα υπογραμμίσω μερικά σημεία.

1. Ο λόγος αυτός εκφράζει απόλυτα την ζωή, το έργο και την προσωπικότητα του αειμνήστου Γέροντός μου. Ο τρόπος επεξεργασίας του θέματός του είναι απλός και προσιτός, μέσα όμως σε αυτό κρύβονται μεγάλες θεολογικές αλήθειες.

2. Φαίνεται η μεγάλη αγάπη του προς τον άγιο Κοσμά τον Αιτωλό. Τον αγαπούσε πολύ και μάλιστα συνετέλεσε στην καταχώρισή του στο αγιολόγιο της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Τα κείμενα που εστάλησαν από τον αείμνηστο Μητροπολίτη Αιτωλίας και Ακαρνανίας Ιερόθεο στο Πατριαρχείο για την καταχώρισή του μεταξύ των αγίων είναι δικά του. Συνετέλεσε, λοιπόν, τα μέγιστα στην παρουσίαση της μορφής του. Αυτό το ξέρουμε και από την συνεργασία που είχε με τον αείμνηστο Ιεροκήρυκα της Ιεράς Μητροπόλεως Αιτωλίας και Ακαρνανίας Αρχιμ. Σωφρόνιο Παπακυριακού, ο οποίος εξέδωσε τις διδαχές του αγίου Κοσμά και έκανε πολλές έρευνες για την παρουσίαση στοιχείων της ζωής του. Διασώζεται στο προσωπικό αρχείο του Γέροντός μου επιστολή που του απέστειλε ο π. Σωφρόνιος, στην οποία του απαριθμούσε τις δυσκολίες που συνάντησε για την εύρεση των διδαχών του αγίου Κοσμά και για τις έρευνες που έκανε. Αλλά δεν νομίζω ότι είναι καλό να τις παρουσιάσω εδώ. Πάντως ο Γέροντάς μου επέδειξε μεγάλο ενδιαφέρον για τις διδαχές του αγίου Κοσμά.

3. Μνημόνευε συνεχώς στις ομιλίες του αποσπάσματα από τις διδαχές του αγίου Κοσμά. Αλλά η ομιλία που θα ακολουθήση δείχνει ότι και ο ίδιος ομοίαζε με τον τρόπο κηρύγματος του αγίου Κοσμά. Πολλοί που γνώριζαν τον Γέροντά μου διέκριναν αυτήν την ομοιότητα. Του ομοίαζε στην μορφή και στην εξωτερική παρουσίαση, στον τρόπο του κηρύγματος, που ήταν απλός και ουσιαστικός, στα σημεία τα οποία συνοδεύουν τον λόγο του, στον ζήλο και τον μεγάλο πόθο για την μετάγγιση στους ακροατές της αλήθειας, στην αγιότητα του βίου του, αλλά και στην αδιάλειπτη επιθυμία του μαρτυρίου. Από τότε που γνώρισα τον αείμνηστο Γέροντά μου, διέκρινα τον ιερό του πόθο να αξιωθή να χύση το αίμα του για τον Χριστό. Είχε όλες τις προϋποθέσεις γι' αυτό. Αυτό δείχνει και ο τρόπος με τον οποίο αντιμετώπισε την ασθένειά του, όπως θα φανή καθαρά σε άλλο κεφάλαιο αυτού του βιβλίου.

Αφήνω όμως τους αναγνώστες να χαρούν τον απλό, απέριττο, αλλά τόσο ουσιαστικό του λόγο.

μα να είναι κανείς άνθρωπος; Δεν συνέλαβον το νόημα της ζωής. Κατώρθωσαν να εξοικονομήσουν ό,τι ικανοποιεί τας αισθήσεις. Έφαγον, έπιον, εκοιμήθησαν και τέλος απεκοιμήθησαν και τίποτε άλλο. Τί κρίμα να περνά μία ζωή χωρίς σκοπόν!

Άλλοι ταξιδιώται της ζωής άφησαν σημεία διαβάσεως, μα προτιμότερον να μη άφηναν τίποτε. "Σύντριμμα και ταλαιπωρία εν ταις οδοίς αυτών", κατά τον Ψαλμωδόν (ιγ', 3). Επιδίωξίς των το κακόν. Ευχαρίστησίς των η θλίψις των συνανθρώπων. "Εργάται της ανομίας" κατά την Αγίαν Γραφήν. Η μνήμη των απαισία.

Υπάρχουν και οι άνθρωποι. Όχι οι ανθρωπόμορφοι, αλλ' οι άνθρωποι, τα πιστά τέκνα του Θεού, "τό φως του κόσμου", "τό άλας της γής", τα άνθη της κοινωνίας, οι ευεργετικοί, οι ευλογημένοι άνθρωποι.

Ένας τοιούτος ευλογημένος άνθρωπος επέρασεν από την γήν της Ελλάδος, εν ημέραις πικράς δουλείας, ανυπολογίστους υπηρεσίας προσενεγκών εις την Αγίαν Εκκλησίαν και το ταλαίπωρον Γένος ημών. Είναι ένας χωρικός, ένας απλούς Ιερομόναχος, ένας πυρφόρος αγωνιστής, ένας βραχύς το ανάστημα, αλλά πελώριον πνευματικόν ανάστημα, ένας μοναχός συναρπάζων μυριάδας λαού. Είναι ο άγιος Ισαπόστολος Κοσμάς ο Αιτωλός, ο Ιερομάρτυς και Εθνομάρτυς.

Θα εχρειάζετο γλώσσα χρυσοστομική και χρόνος μακρός δια να παρουσιάση κανείς την μεγάλην αυτήν προσωπικότητα, δια να εξυμνήση αξίως τον άξιον ύμνων Άγιον Κοσμάν.

Ας γνωρίσωμεν λοιπόν εν συντομία την Εκκλησιαστικήν και Εθνικήν αυτήν Μορφήν.

Αιτωλός επωνομάσθη, διότι κατήγετο από το Μέγα Δένδρον του τ.δ. Παμφίας, χωρίον πλησίον του Θέρμου Αιτωλίας. Εγεννήθη περί το έτος 1714. Οι γονείς του ήσαν πτωχοί άνθρωποι "ανυφαντάδες" το επάγγελμα, το οποίον και ο ίδιος εξήσκησε κατά τα πρώτα έτη της ζωής. Το βαπτιστικόν όνομά του ήτο Κώνστας, καρείς δε Μοναχός εν τη Ιερά Μονή του Φιλοθέου εν Αγίω Όρει μετωνομάσθη Κοσμάς.

Εν τινι Ιερά Μονή της Αιτωλίας θα έμαθε τα πρώτα γράμματα. Εις ηλικίαν 25 ετών εδιδάσκετο και εδίδασκεν εν τω Σχολείω της Λομποτινάς Ναυπακτίας. Εχρημάτισε διδάσκαλος εις διάφορα χωρία του Αποκούρου Αιτωλίας. Εφοίτησεν εις Αθωνιάδα Σχολήν με διδάσκαλον τον Παναγιώτην Παλαμάν, τον Ευγένιον Βούλγαριν και τον Ηπειρώτην Νικόλαον Τζαρτζούλην. Εις Άγιον Όρος εχειροτονήθη Πρεσβύτερος. Φλεγόμενος υπό αγάπης προς τον Χριστόν και προς το Έθνος ήλθεν εις Κωνσταντινούπολιν, ένθα έλαβεν άδειαν παρά του Πατριάρχου Σεραφείμ του εκ Δελβίνου δια το ιεραποστολικόν έργον. Το κήρυγμα του Θείου Λόγου ήρχισεν από τα προάστια της Κωνσταντινουπόλεως, εκείθεν δε εις Ναύπακτον, Βραχώρι, σημερινόν Αγρίνιον, Μεσολόγγιον και εις άλλους τόπους (κατά τον Χριστοδουλίδην Σάπφειρον, βιογράφον του Αγίου).

Κατά την δευτέραν ιεραποστολικήν περιοδείαν περιήλθεν Δυτικήν Μακεδονίαν, Θεσσαλίαν, Ήπειρον, Αλβανίαν, Αιτωλίαν, Ακαρνανίαν και τινας νήσους του Αιγαίου και Ιονίου Πελάγους. Κατά την τρίτην περιοδείαν περιήλθεν Θεσσαλίαν και κυρίως Ήπειρον. Έγραφεν εις τον Πρεσβύτερον αδελφόν του ιερομόναχον Χρύσανθον, σχολάρχην της εν Κωνσταντινουπόλει Πατριαρχικής Ακαδημίας και τελευταίον της εν Νάξω Σχολής, "έως τριάκοντα επαρχίας περιήλθον". Χωρίς τα συγκοινωνιακά μέσα της σημερινής εποχής, χωρίς ανέσεις, με κινδύνους πολλούς, κινδύνους μέχρι θανάτου, επισκέπτεται τους υποδούλους Έλληνας. Τίποτε δεν τον κρατεί. Ως λέων βρυχάται και ακούεται εις όλην την υπόδουλον Ελλάδα. Το τί εγίνετο, όπου περνούσε, δεν περιγράφεται. Συναγερμός λαού. Χειρόγραφος σημείωσις γράφει: "1777 Απριλίου 16, ήλθεν ένας άγιος και εδίδαχνε τον κόσμον. Και ως τόσος κόσμος εσυνάχθηκαν στο γερομέρι χιλιάδες ια' (11) και δεν ξέραμε πούθε ήταν. Άλλοι έλεγαν πώς ήταν ο Προφήτης Ηλίας, άλλοι ο δίκαιος Ενώχ. Και το όνομά του το επωνόμαζαν Κοσμάς ιερομόναχος" (Φάνη Μιχαλοπούλου, Κοσμάς ο Αιτωλός, σελ. 86). Και λησταί ακόμη μετενόουν. Κακαί συνήθειαι εκόπτοντο, μίση διελύοντο, η χριστιανική πίστις εθριάμβευεν. Το κήρυγμά του ήτο βροντή. Συνεκλόνιζε τα πλήθη. Ως πνευματικός βασιλεύς ηκολουθείτο υπό χιλιάδων λαού και "μέ την μάχαιραν του πνεύματος, ό εστι ρήμα Θεού" (Εφεσ. στ', 17) κατέκοπτε την κακίαν. Τόση η δράσις του, και αι υπηρεσίαι του προς την Εκκλησίαν, ώστε επωνομάσθη ισαπόστολος. Υψώθη εις την θέσιν των αγίων Αποστόλων.

Συγχρόνως ο άγιος είναι και μέγας εθναπόστολος. Με πολύν πόνον έβλεπεν το Γένος ημών υπό τον Τουρκικόν ζυγόν. Ως εγγράμματος εγνώριζε την ιστορίαν του Ελληνικού Έθνους. Ήξευρε τί αξίζει η Πατρίς μας. Τί έχασε και τί της πρέπει.

Η καρδιά του ερραγίζετο να αντικρύζη την χώραν της ελευθερίας σκλαβωμένην. Περιερχόμενος την Ελλάδα αναπτερώνει το εθνικόν φρόνημα. "Το ποθούμενον", δηλαδή η ανάστασις του Γένους μας, τον συναρπάζει. Όπου περνά, η Ελλάς διαβαίνει. Ξεσηκώνονται τα πλήθη. Βλέπει, ότι η χώρα μας κινδυνεύει από τον εξισλαμισμόν και την αγραμματωσύνην. Τον λυπεί πολύ, όταν ακούη οι Έλληνες να ομιλούν αρβανίτικα. Παρακαλεί, νουθετεί, ζητεί, απαιτεί να ομιλούν Ελληνικά οι Έλληνες. Φροντίζει δια την ίδρυσιν σχολείων. Με ενθουσιασμόν ακράτητον ενδιαφέρεται δια τα σχολεία. Εις την σκοτεινήν εκείνην εποχήν γίνεται το Υπουργείον Εθνικής Παιδείας της υποδούλου Ελλάδος. Έλεγεν ο άγιος: "Να μαζευτήτε όλοι να κάμετε ένα σχολείον καλόν, να βάλετε και επιτρόπους να το κυβερνούν, να βάνουν διδάσκαλο να μανθάνουν όλα τα παιδιά γράμματα, πλούσια και πτωχά. Διότι από το σχολείον μανθάνομεν τί είναι Θεός, τί είναι Αγία Τριάς, τί είναι Άγγελοι, Δαίμονες, Παράδεισος, Κόλασις, αρετή, κακία. Τί είναι ψυχή, σώμα κλπ. Διότι χωρίς το σχολείον περιπατούμεν εις το σκότος, από το σχολείον ανοίγει το μοναστήριον. Αν δεν ήτο σχολείον που ήθελα μάθει εγώ να σάς διδάσκω;" (Αρχιμ. Αυγουστίνου Καντιώτη: Κοσμάς ο Αιτωλός, Διδαχή Α', σελ. 22).

"Και σείς, γονείς, να στέλνετε τα παιδιά σας εις τα σχολεία και να τα παιδεύετε με χριστιανικά ήθη. Αμαρτάνετε πολύ να τα αφήσετε αγράμματα και τυφλά. Και μη μόνον φροντίζετε να τους αφήσετε πλούτη και υποστατικά και μετά τον θάνατόν σας να τα τρών και να τα πίνουν και να σάς οπισωλογούν. Καλύτερα να τα αφήσετε φτωχά και γραμματισμένα, παρά πλούσια και αγράμματα. Παιδιά αγράμματα τί τα θέλω; Χάρισμά σας! Παιδιά τέτοια, ωσάν τα γουρουνόπουλα, να έχω δεν το καταδέχομαι, διότι είμαι υπερήφανος. Έτσι αρέσει του Θεού και έτσι να κάμνετε δια να αξιωθήτε να πηγαίνετε μαζί με τα παιδιά σας εις τον Παράδεισον, εις την κατοικίαν των Αγγέλων, να συγχαίρεσθε και να συνευφραίνεσθε πάντοτε" (Διδαχή Α').

Εις τα Βλαχοχώρια, τα οποία ήσαν επάνω εις την Πίνδον εδίδασκε και έλεγε: "Αδελφοί μου, πρέπει να σπουδάζετε τα παιδιά σας για να μαθαίνουν καλά τα Ελληνικά γράμματα. Στις Εκκλησίες μας η λειτουργία γίνεται με Ελληνική γλώσσα. Τα ιερά βιβλία είναι γραμμένα με Ελληνικά γράμματα. Όσοι δεν σπουδάζουν Ελληνικά γράμματα, δεν καταλαβαίνουν όσα διαβάζονται στην Εκκλησία, και δεν μαθαίνουν τα όσα παραγγέλματα έδωκε με το Ευαγγέλιο ο Χριστός μας. Αυτοί δε οι Χριστιανοί που δεν γνωρίζουν τις παραγγελίες του Χριστού, δεν είναι καλοί Χριστιανοί, και δεν είναι δεκτοί απ' τον Θεό.

Εξ άλλου, αδελφοί, το γένος μας είναι Ελληνικό. Οι πρόγονοί μας, οι Αρχαίοι Έλληνες, ήκμασαν εις σοφία, τόσο, που οι άλλοι λαοί μαθαίνουν Ελληνικά γράμματα, για να μπορούν να κατανοούν τα αρχαία ελληνικά συγγράμματα, διότι αποτελούν λαμπερά φανάρια, για όλη την ανθρωπότητα. Και όταν οι ξενόφυλοι κοπιάζουν να μαθαίνουν τα ελληνικά γράμματα, και ομιλούν την ελληνικήν γλώσσα, πώς μπορούμε να δικαιολογηθούμε ημείς οι Έλληνες, όταν δεν γνωρίζομε ελληνικά γράμματα, και δεν ομιλούμε ελληνικά;

Είναι ντροπή σας, να μαθευθή αυτό, που συμβαίνει στα χωριά σας. Να λέγεσθε και να είσθε πραγματικά Έλληνες, απόγονοι ενδόξων προγόνων, και να μην γνωρίζετε ελληνικά γράμματα, και να μην ομιλήτε ελληνική γλώσσα... Σάς συμβουλεύω, και επιμένω, να συμμορφωθήτε με τας συμβουλάς μου. θέλω να κάμετε ελληνικό σχολείο στο χωριό σας. Επιμένω να παύσετε τη βλάχικη γλώσσα, και να ομιλήτε στο εξής ελληνικά" (Λ. Καταφυγιώτη: Ο Πάτερ Κοσμάς, σελ. 96).

Επίσης ο άγιος συνηντάτο με τους αρματωλούς και κλέφτες, τους οποίους ετόνωνε εθνικοθρησκευτικώς. Στα βουνά της Ηπείρου συνήντησε τον κλεφτοαρματωλό Τόσκα, που ήτο περίφημος δια την παλληκαριά του. Τόσο μάλιστα, που και σε όλους, Τούρκους και Χριστιανούς, προξενούσε τρόμο, για την αγριότητά του, και τις φοβερές ληστείες του. Η αντάμωσι έγινε στο κλέφτικο λημέρι, όπου κάθησε αρκετές ημέρες ο Κοσμάς, και διαρκώς μιλούσε, ενώ ο Τόσκας και τα παλληκάρια του άκουαν με προσοχή την πατριωτική και ηθικοθρησκευτική διδασκαλία του. Τόσο επηρεάσθηκε ο αρειμάνιος κλεφτοαρματωλός, ώστε ήλθε σε Θεογνωσία, και μετενόησε για τα κακουργήματά του. Έκτισε πλησίον εκεί Εκκλησία. Και προσέτι, με χρήματά του, έγιναν 40 χάλκινες κολυμβήθρες, οι οποίες μοιράσθηκαν στας κοινότητας, που δεν είχαν, για να βαπτίζουν τα βρέφη τους. Χάρις στον Κοσμά, ο Τόσκας και τα παλληκάρια του αφοσιώθηκαν εφεξής στον αγώνα υπέρ Πατρίδος.

Ο Φάνης Μιχαλόπουλος γράφει περί του Αγίου: "Περιώδευε την ύπαιθρον, και οι περιοδείες του ήταν ανεμοσίφωνας που σάρωνε την αμάθεια, την βαρβαρότητα, την κακία, την πολυτέλεια και το μίσος και πούσπερνε την αγνότητα και ξυπνούσε την εθνικήν συνείδησι σ' ένα λαό πούχε ξεχάσει τον προορισμό του. Έπλαθε ανθρώπους δια την αναγέννησιν και την επανάστασιν. Ο ενθουσιασμός σε κάθε μέρος που πήγαινε, εκτός ελαχίστων περιπτώσεων, ήταν μεγάλος. Όλοι τον θεωρούσαν άγιον, τον ακολουθούσαν χιλιάδες. Όλος αυτός ο λαός 40-50 ιερείς τον ακολουθούσαν από χωριό σε χωριό. Ήταν μια συνεχής λιτανεία. Έτρεχαν ν' ακούν τα κηρύγματά του. Προτού μεταβή εις πόλιν ή χωρίον προπαρασκεύαζε τους κατοίκους δια νηστείας και εξομολογήσεως, που τα παρήγγειλε προηγουμένως... Έφερε πάντοτε μαζί του δύο μανουάλια των 100 κηρίων, το θρονί του (άμβωνα φορητόν) και άλλα πράγματα φορτωμένα σε ζώα... Εμοίραζε εις όλους κεριά και κατόπιν εψάλλετο κατανυκτικά η παράκλησις προς την Θεοτόκον. Η άπλετος φωτοχυσία από τα τόσα κηριά και το μοσχοβόλημα του θυμιάματος που εκαίετο άφθονον, μεταρσίωναν τους πιστούς. Μετά την παράκλησιν ετελείτο υπό δεκάδων ιερέων το άγιον Ευχέλαιον και εχρίοντο πάντες οι πιστοί. Έπειτα από την τόσην προπαρασκευήν προσέφερεν εις αυτούς την διδασκαλίαν του. Εις το μέρος που θα εγένετο το κήρυγμα έστηνε προηγουμένως τεράστιον ξύλινον σταυρόν, τον οποίον άφηνε φεύγοντας σημείον δια να βλέπουν οι Χριστιανοί και ενθυμούνται τα διδαχθέντα" (ένθα ανωτέρω σελ. 127).

Επίσης ο αυτός συγγραφεύς γράφει: "Αι υπηρεσίαι του είναι ανυπολόγιστες εις την εθνική και πνευματική αναγέννησι της Ελλάδος. Ο Κοσμάς έδωκε την πρώτην ώθησιν, το πρώτον τίναγμα" (σελ. 126). Εκείνος πρώτος σάλπισε το σάλπισμα του συναγερμού της λαϊκής ψυχής.

Εις επιστολήν του προς τον αδελφόν του Χρύσανθον μετά πολλής ταπεινοφροσύνης αναφέρει τινά εκ της καρποφόρου δράσεώς του: "Πανοσιώτατε αγαπητέ μοι αδελφέ, κύρ Χρύσανθε, ασπαζόμενος προσκυνώ σε και παρακαλώ τον Άγιον Θεόν δια την ψυχικήν σου και σωματικήν υγείαν. Χάριτι θεία αδελφέ, υγιαίνω οπωσούν, ψυχικά δε Κύριος οίδε. Τα κατ' εμέ δε και περί εμέ φαίνονται πολλά και απίστευτα εις τους πολλούς και μήτε εγώ δύναμαι να τα καταλάβω. Τόσον δε μόνον λέγω σοι δια να δοξάσης τον Κύριον και να χαρής ότι γίνεται αρκετή μετάνοια εις τους αδελφούς. Έως τριάκοντα επαρχίας περιήλθον, δέκα σχολεία ελληνικά εποίησα, διακόσια δια κοινά γράμματα, του Κυρίου συνεργούντος και τον λόγον μου διαβεβαιούντος δια τινων επακολουθησάντων σημείων. Πλήν δόξα τω λέγοντι η γαρ δύναμίς μου εν ασθενεία τελειούται. Περιέρχομαι δε κατά το παρόν την Παραμυθίαν και Μαργαρίτην, ελπίζω δε εις ολίγον καιρόν να σάς απολαύσω, αν ο Θεός θέλη. Περιήλθον δε και την Πατρίδα και πάντες οι συγγενείς σε προσκυνούσι και οι φίλοι. Ασπάζομαί σε και τον πανιερώτατον Δεσπότην και εύχομαι πάντας τους εν Χριστώ αδελφούς.

Υγίαινε ψυχικά και σωματικά.

Δέκα χιλιάδες Χριστιανοί με αγαπώσι και ένας με μισεί.

Χίλιοι Τούρκοι με αγαπώσι και ένας όχι τόσον.

Χιλιάδες Εβραίοι θέλουν τον θάνατόν μου και ένας όχι.

αψοθ' (1779) Μαρτίου β'

Ο σός αδελφός

Κοσμάς Ιερομόναχος"

Ο άγιος Κοσμάς ιδιαιτέρως εχρησιμοποίησε το πνευματικόν όπλον, το θείον κήρυγμα. Εγνώριζε, ότι είναι "ζών ο λόγος του Θεού και ενεργής και τομώτερος υπέρ πάσαν μάχαιραν δίστομον" (Εβρ. δ', 12), "Ο λόγος (Του) και το κήρυγμά (Του) ουκ εν πειθοίς ανθρωπίνοις σοφίας λόγοις, αλλ' εν αποδείξει πνεύματος και δυνάμεως" (Α' Κορ. β', 4). Αυτό το Άγιον Πνεύμα εφώτιζεν αυτόν και τους ακροατάς του. Πρό του κηρύγματος ετίθετο ο Σταυρός, όπως ελέχθη, εις τον τόπον της συγκεντρώσεως. Ανέβαινε κατόπιν ο Ισαπόστολος επάνω εις θρονίον (σκαμνί) και ακουμβών εις τον Σταυρόν εδίδασκε τον Λαόν του Κυρίου.

Το σκαμνί είχε δωρήσει εις τον Άγιον ο Κούρτ Πασάς. Τούτο διελύετο και μετεφέρετο εις διάφορα μέρη, τα οποία περιώδευεν ο Ιερομάρτυς. Ούτος είχεν ιδιαιτέρως ανάγκην καθίσματος, ίνα επ' αυτού ομιλή, διότι ήτο βραχύσωμος. Εις χειρόγραφον της Μονής Νικάνορος Ζάβορβας Γρεβενών υπάρχει η εξής ενθύμησις. "Ενθύμιον. Τον καιρόν, όπου βγήκε ένας ασκητής θαυμαστός και άγιος άνθρωπος και δίδαξε τον κόσμον και πολλούς έβαλε εις Θεογνωσίαν, και κανείς δεν τον εγνώριζε από τί μέρος και από τί τόπον, και το όνομά του Κοσμάς, ολίγον κοντακιανός και μελαχρινός και τα γένεια του μαύρα και δασιά" (Αρχιμ. Σωφρονίου Παπακυριακού, Ιεροκήρυκος - Κοσμά του Αιτωλού Ιερομάρτυρος και Ισαποστόλου, Διδαχαί Επιστολή και Μαρτύριον, σελ. 5).

Ο Κοσμάς ομιλών εις την καρδίαν των Χριστιανών συνήρπαζε κυριολεκτικώς τον κόσμον. Ο λόγος του ήτο προφητικός. Άλλωστε Προφήτης ήτο. Προφήτης, διότι έλεγε τα μέλλοντα και επραγματοποιήθησαν πολλαί προφητείαι του. Κυκλοφορούν ακόμη μεταξύ του λαού προφητείαι του Αγίου. Προφήτευσε περί της εξελίξεως του Αλή Πασά και ότι, θα πολεμήση με τον Σουλτάνον και θα υπάγη εις Κωνσταντινούπολιν "μέ κόκκινα γένεια". Ως γνωστόν απεκεφαλίσθη ο Αλής και η κεφαλή του ματωμένη μετεφέρθη εις την Πόλιν. Προφήτης ήτο και διότι ήτο απεσταλμένος Κυρίου. Απόδειξιν τούτου αποτελούν τα θαύματα, τα οποία παρηκολούθουν τον σοφόν Διδάσκαλον. Ο ίδιος ομολογεί γράφων προς τον αδελφόν του Χρύσανθον: "Του Κυρίου συνεργούντος και τον λόγον μου βεβαιούντος δια τινων επακολουθησάντων σημείων" (θαυμάτων). Ο βιογράφος του Σάπφειρος Χριστοδουλίδης, αναφέρει ότι ο Άγιος εθεράπευσεν ανιάτως ασθενείς και άλλα θαύματα επετέλεσεν.

Ακόμη και το υποκάμισόν του, όπερ διασώζεται μέχρι σήμερον, εν τω Ιερώ Ναώ του Αγίου Ανδρέου του Μανδουκίου Κερκύρας, ιάσεις παρέχει.

Φυσικόν ήτο το απλούν, αλλά προφητικόν και με θαύματα συνοδευόμενον θείον κήρυγμα του Αγίου να δημιουργή ιερά αισθήματα και να μεταμορφώνη τους ακροατάς. Γράφει ο βιογράφος του: "σπείρας τον σπόρον του Θείου Λόγου ο ιερός Κοσμάς, έκαμε, συνεργούσης της θείας Χάριτος, πολλούς και μεγάλους καρπούς, διότι τους αγρίους ημέρωσε, τους ληστάς κατεπράϋνε, τους ασπλάγχνους και ανελεήμονας, έδειξεν ελεήμονας και τους ανευλαβείς έκαμε ευλαβείς, τους αμαθείς και αγροίκους εις τα θεία εμαθήτευσε και τους έκαμε να συντρέχουν εις τας ιεράς ακολουθίας, και όλους απλώς τους αμαρτωλούς έφερεν εις μεγίστην μετάνοιαν και διόρθωσιν, ώστε όπου έλεγον όλοι, ότι εις τους καιρούς των εφάνη ένας νέος Απόστολος".

Δια να λάβητε μίαν ιδέαν του θερμού, του συναρπαστικού, του πνευματικού κηρύγματος του Ισαποστόλου, παρακαλώ ακούσατε περικοπάς τινας εκ των Διδαχών του, ως ωνομάσθησαν αι διδασκαλίαι του.

"Το κορμί σας ας το καύσουν, ας το τηγανίσουν, τα πράγματά σας ας τα πάρουν, μη σάς μέλλη Δώσατέ τα. Δεν είναι ιδικά σας. Ψυχή και Χριστός σάς χρειάζονται. Αυτά τα δύο όλος ο κόσμος να πέση δεν ημπορεί να σάς τα πάρη, εκτός και τα δώσετε με το θέλημά σας. Αυτά τα δύο να φυλάττητε, να μη τα χάσητε" (Τετάρτη Διδαχή).

"Αν θέλης να ζήση το παιδίον, εγώ να σε είπω πώς να κάμης του παιδιού σου ένα φόρεμα και άλλο ένα εκείνου του πτωχού παιδιού και δια το χατήρι εκείνου του πτωχού παιδιού χαρίζει ο Θεός την ζωήν του παιδιού σου. Και να αγαπάς τα πτωχά τα παιδιά καλλίτερα από τα ιδικά σου, ει δε και να ζητάς πώς να δίνης του παιδιού σου να τρώγη και να πίνη καλά, να έχη εύμορφα φορέματα και δι' εκείνο το πτωχό να μη σε μέλλη, αύριο βλέπεις το παιδί σου αποθαμένο και καίγεται η καρδιά σου. Και ενώ το πτωχό, το ξυπόλυτο, το γυμνό, το πεινασμένο, το καταφρονεμένο, το βλέπεις θρεμμένο και είναι ωσάν γουρουνόπουλο και το εδικό σου γίνεται ωσάν χτικιασμένο" (Εβδόμη Διδαχή).

"Οι Προεστοί, όπου είσθε εις τα χωρία, αν θέλετε να σωθήτε, πρέπει να αγαπάτε όλους τους Χριστιανούς καθώς και τα παιδιά σας, και να ρίχνετε τα χρέη κατά δύναμιν εκάστου, και να μη κάμνετε φιλοπροσωπίαν. Ομοίως και σείς οι κατώτεροι να τιμάτε τους μεγαλυτέρους σας, οι άνδρες ν' αγαπάτε τας γυναίκας σας, και αν η γυναίκά σου είναι κακή, την υπομένης και την συμβουλεύης, έχεις μισθόν από τον Θεόν. Ομοίως και αι γυναίκες να αγαπάτε και να υποτάσσεσθε εις τους άνδρας, διότι με την υπομονήν και υπακοήν εις το καλόν έχετε μισθόν εις την ψυχήν σας. Και αν έχη και κανένα σφάλμα, να το παραβλέπητε, διότι ο άνδρας έχει περισσοτέρας φροντίδας από την γυναίκα. Λοιπόν πρέπει αμφότεροι ν' αγαπάτε αλλήλους. Ομοίως και τα τέκνα να τιμάτε και να σέβεσθε τους γονείς σας, διότι όστις δεν τιμά και δεν υπακούει τους γονείς του εις το καλόν, κολάζεται" (Διδαχή Τρίτη).

Τα απλά, αλλά δυνατά λόγια του Θεού δια στόματος του Αγίου Κοσμά απεδείχθησαν όπως πάντοτε "δυνατά προς καθαίρεσιν οχυρωμάτων", κατά τον Απόστολον των Ελλήνων Παύλον (Β' Κορινθ. ι' 4).

***

Είναι παρατηρημένον, ότι οι ήρωες αποθνήσκουν εις την πρώτην γραμμήν του πυρός. Είναι σύνηθες δυστυχώς, ότι οι αγωνισταί του καλού δεν αποθνήσκουν με φυσικόν θάνατον. Ο θείος Απόστολος Παύλος τονίζει: "Πάντες οι θέλοντες ευσεβώς ζήν εν Χριστώ Ιησού διωχθήσονται" (Β' Τιμ. γ', 12). Του κανόνος αυτού δεν ήτο δυνατόν να εξαιρεθή και ο Ισαπόστολος Κοσμάς. Η φωτεινή ζωή του, η δράσις του η λαμπρά, ο σεβασμός και η εκτίμησις μέχρις αφοσιώσεως τόσων μυριάδων λαού και το πύρινον κήρυγμά του και μάλιστα κατά της καταπατήσεως της Κυριακής αργίας, όλα αυτά προεκάλεσαν την κακίαν και τα συμφέροντα ταπεινών ανθρώπων, υλιστών, οίτινες δεν έλειψαν από τας ανθρωπίνους κοινωνίας. Τα αργύρια επρόδωσαν τον Χριστόν, τον Κύριον. Τα αργύρια πάλιν αιτία να διωχθή ο Άγιος. Ο μακάριος Κοσμάς δια των κηρυγμάτων του έπειθε τους Χριστιανούς να αγοράζουν το Σάββατον και όχι τας Κυριακάς. Ήτο μάλιστα εις το σημείον αυτό άτεγκτος. "Εκείνο το κέρδος όπου γίνεται την Κυριακήν είναι αφωρισμένο και κατηραμένο και βάνετε φωτιά και κατάρα εις τα σπίτια σας και όχι ευλογίαν" (Τετάρτη Διδαχή). Το Σάββατον, ως γνωστόν, οι Εβραίοι είχον αργίαν κατά τον Μωσαϊκόν Νόμον. Ταπεινά λοιπόν συμφέροντα συντομεύουν την επίγειον ζωήν του Κοσμά. Ο Άγιος όμως δεν ελάμβανε υπ' όψιν του του κόσμου τας αντιδράσεις. Ήτο αγνός, αδιάβλητος και αφιερωμένος Εργάτης του Θεού. Δεν υπελόγιζεν τί θέλουν οι ισχυροί της ημέρας, αλλά τί ο αιώνιος ισχυρός, ο Δυνατός Θεός. Δεν εσκέπτετο το ιδικόν του προσωρινόν συμφέρον, αλλά το καθήκον του να λαλή την αλήθειαν και μόνον την Αλήθειαν.

Οι άνεμοι συντελούν εις το να ριζώνουν πιο βαθειά τα μεγάλα δένδρα. Και οι διωγμοί εθέριευαν τον ακαταπόνητον Εργάτην του Ευαγγελίου. Έφθασεν όμως ο καιρός να μεγαλώση ο διωγμός. Έφθασεν η ώρα του Μαρτυρίου. Ωρίμασεν από πάσης πλευράς ο Άγιος και έπρεπε να προσφερθή θυσία εις τον Μέγαν θύτην Χριστόν. Η θυσία δια τον Ιεραπόστολον ήτο τροφή. Έλεγεν: "Τον Χριστόν μου παρακαλώ, να με αξιώση να χύσω κι' εγώ το αίμα μου δια την Αγάπην Του καθώς το έχυσεν Εκείνος δια την αγάπην μου".

Διακαής πόθος του να μαρτυρήση δια την Αγίαν Πίστιν. Και ιδού. Ομιλεί δια τελευταίαν φοράν την 23 Αυγούστου 1779 εις το χωρίον Κολικόνδασι του Βερατίου. Δια τελευταίαν φοράν ποτίζει τον λαόν του Κυρίου με τα ζωογόνα νάματα του Ευαγγελίου, "μέ τα ρήματα της αιωνίου ζωής". Δια τελευταίαν φοράν τρέφει δια του προφορικού Θείου Λόγου τας πεινώσας καρδίας των Χριστιανών. Μετά την ομιλίαν μεταβαίνει προς την Αγίαν Τριάδα της Σέμμενας πάλιν δια το Θείον Κήρυγμα. Πληροφορηθείς καθ' οδόν, ότι ο Χόντζας του Κούρτ Πασά του Βερατίου διέμεινεν έξω της Σέμμενας μετέβη προς αυτήν δια να λάβη την άδειαν να κηρύξη ελευθέρως. Έλαβεν μαζί του ένα πιστόν ακόλουθόν του τον Γεώργιον Ζήκον Μπιστρέκην και δύο Ιερείς, και επεσκέφθη τον Χόντζαν. Εκεί ο Άγιος και η συνοδεία του ετέθησαν υπό περιορισμόν. Ο Χόντζας ισχυρίσθη, ότι έχει διαταγήν του Κούρτ Πασά να τον οδηγήση εις Βεράτιον. Ο φωτισμένος από το Άγιον Πνεύμα Ισαπόστολος αντελήφθη τί πρόκειται να συμβή. Βλέπει το τέλος Του. Δεν ανησυχεί. Δεν ταράσσεται. Δεν τα χάνει. Ο ξενητεμένος, όσον πλησιάζη η ώρα του, τόσον περισσότερον χαίρεται και δεν βλέπει μάλιστα την ώραν πότε θα φθάση. Ο τρισμακάριος Κοσμάς δοξολογεί τον Θεόν δια τον επικείμενον θάνατον και λέγει εις τους συνοδεύοντας αυτόν: "διήλθομεν δια πυρός και ύδατος και εξήγαγες ημάς εις αναψυχήν" (Ψαλμ. ξε', 12). Προφήτης προείπεν, ότι θα υποστή μαρτύριον, του οποίου το τέλος θα είναι η αναψυχή.

Την επομένην της συλλήψεως πολύ πρωΐ εξεκίνησεν όχι δια το Βεράτιον, αλλά δια το Μαγουλί, χωρίον πλησίον του ποταμού Άψου. Η συνοδεία του Αγίου απομακρύνεται και Ούτος οδηγείται έφιππος εις τον τόπον της εκτελέσεως πλησίον του ποταμού. Τότε, σημειώνει ο βιογράφος του Αγίου Σάπφειρος Χριστοδουλίδης "ξεπεζεύοντάς τον του εφανέρωσαν την προσταγήν όπου είχον από τον Κούρτ Πασά δια να τον θανατώσουν. Ο Άγιος εδέχθη μετά χαράς την τοιαύτην κατ' αυτού απόφασιν και κλίνας τα γόνατα προσευχήθη εις τον Θεόν ευχαριστών και δοξάζοντάς Τον, ότι δια την αγάπην Του θυσιάζει την ζωήν του, καθώς επεθύμει πάντοτε η ψυχή του. Έπειτα σηκωθείς ευλόγησε σταυροειδώς τα τέσσαρα μέρη του κόσμου και ευχήθη πάντας τους Χριστιανούς όπου φυλάττουσι τας παραγγελίας του. Οι δε δήμιοι εκάθησαν κοντά εις ένα δένδρον και ηθέλησαν δια να δέσουν τα χέρια του, αλλ' ο Άγιος δεν τους άφησε λέγοντάς τους, ότι δεν αντιστέκεται, αλλά κρατεί σταυρωμένα τα χέρια του ωσάν να του τα είχαν δέσει. Έπειτα ακούμβησε την ιεράν του κεφαλήν εις το δένδρον και ούτω τον έδεσαν οι βάρβαροι από τον λαιμόν με ένα σχοινίον και ευθέως μόνον όπου τον έσφιγγαν, επέταξε το θείον του πνεύμα εις τα ουράνια και ούτως ηξιώθη ο τρισμακάριος Κοσμάς, ο κοινωφελέστατος εκείνος άνθρωπος και του Κόσμου κόσμος ο ευκοσμώτατος να λάβη διπλούς τους στεφάνους παρά του Κυρίου και ως Ισαπόστολος και ως Ιερομάρτυς, όντας εις ηλικίαν εξήντα πέντε χρόνων. Το δε λείψανον αυτού γυμνώσαντες οι δήμιοι το έσυρον και το έρριψαν εις τον ποταμόν με μίαν μεγάλην πέτραν εις τον λαιμόν".

Οι Χριστιανοί, οι γνωρίζοντες και εκτιμήσαντες τον Άγιον, επί τρεις ημέρας ανεζήτουν με πλοιάρια, δίκτυα και άλλα μέσα το Λείψανόν Του. Τέλος ο Εφημέριος του χωρίου Κολικόνδασι, Ιερεύς Μάρκος, το εύρε με το μονόξυλόν του. Το περιετύλιξε με το ράσον του και οι Χριστιανοί το μετέφεραν εις το χωρίον, όπου το ενεταφίασαν εις τον Νάρθηκα του Ιερού Ναού. Όταν έβγαλαν από τον ποταμόν το Τίμιον Λείψανον του Αγίου από το πάγχρυσον στόμα του έρρευσεν άφθονον αίμα.

Το στόμα το Άγιον, το πάγχρυσον στόμα του Λόγου, το στόμα, το μυροδοχείον του θείου μύρου, Αγίας διδασκαλίας, καθαγιάζεται και δια του Αίματος.

Μία ενθύμησις γράφει: "... ημέρα τρίτη, ήλθε είς ασκητής, καλούμενος Κοσμάς Ιερομόναχος και εδίδαξε ημέρας τρεις εν Βερατίω. Τη διδαχή δε έβγαινε αναβαίνων επί σκαμνίου και εδίδαξε όλο τον κόσμο και έκοψαν οι γυναίκες τα ασήμια και τα φορέματα. Και μετά το δεύτερο χρόνον πάλι ήρθε εις Μουζακιά και έφθασεν εις το χωριό Κολικόνδασι και τον έπνιξαν με σχοινί και τον έρριξαν εις τον ποταμόν και τον έβγαλαν και τον ενταφίασαν εις το ρηθέν χωρίον. Και γράφω την ημέρα, όπου τον εσκότωσαν 1779 Αυγούστου 24, ημέρα Σάββατον".

Έπεσεν εις την πρώτην γραμμήν του πυρός. Έπεσε μαχόμενος νικητής. Έπεσε χωρίς συμβιβασμόν με τον αμαρτωλόν κόσμον και τα του κόσμου. Έπεσε πιστός εις το καθήκον. Έπεσε με το όπλον (τόν θείον Λόγον, την μάχαιραν του Πνεύματος) ανά χείρας. Έπεσεν όπως πίπτουν οι Ήρωες, όπως πίπτουν οι Μάρτυρες. Έπεσεν πιστός στρατιώτης Ιησού Χριστού ακολουθήσας το παράδειγμα Εκείνου και την Εντολήν αυτού: "Γίνου πιστός άχρι θανάτου και δώσω σοι τον στέφανον της ζωής" (Αποκ. β', 10).

***

Έπεσεν ο Άγιος Κοσμάς. Έπεσεν μαρτυρικώς. Έπεσεν η πελωρία δρύς, ήτις εσκέπαζε όλην την υπόδουλον Ελλάδα, το Γένος ημών. Έπεσεν. Κάθε άλλο παρά έπεσεν. Απεναντίας ανέστη. Πίπτουν οι νεκροί "τοίς παραπτώμασι και ταις αμαρτίαις" (Εφεσ. β', 1). Οι πεπτωκότες ηθικώς πίπτουν. Οι Άγιοι δεν πίπτουν. Δια του θανάτου ανίστανται. Άλλωστε οι άνθρωποι του Θεού ευρίσκονται εις διαρκή ανάστασιν. Ο θάνατος δι' αυτούς είναι έξοδος εις την ζωήν. Το εβεβαίωσεν ο Αρχηγός της Πίστεώς μας, η αυτοαλήθεια: "αμήν αμήν λέγω υμίν, ότι ο τον λόγον Μου ακούων και πιστεύων τω πέμψαντί με έχει ζωήν αιώνιον, και εις κρίσιν ουκ έρχεται, αλλά μεταβέβηκεν εκ του θανάτου εις την ζωήν" (Ιω. ε', 24).

Ο Άγιος Κοσμάς ανέστη. Η αγχόνη τον ανέβασεν εις τον θρόνον του Θεού. Γράφει ο υμνολόγος: "Κοσμάς ο κόσμου κόσμος, η δ' ωραιότης, κόσμον λιπών πρόσκαιρον αγήρω έχει". Ο Μάρτυς ευρίσκεται πλησίον του Αρχηγού των Μαρτύρων. Ευρίσκεται εις την Βασιλείαν του Θεού. Ως νικητής απολαμβάνει την αμοιβήν του Καλού Στρατιώτου Ιησού Χριστού, ως μέγας Αθλητής τον στέφανον, ως Ιερομάρτυς τον μισθόν του πιστού Οικονόμου.

Ο Άγιος Κοσμάς παραμένει υψηλά, πολύ υψηλά, εις την συνείδησιν των Πιστών. Μετά το μαρτυρικόν τέλος ανεγνωρίσθη ως άγιος υπό του Χριστεπωνύμου πληρώματος και Ακολουθία συνετάγη προς τιμήν του υπό του εκ Γραμμένου Ηπείρου Σαπφείρου Χριστοδουλίδου και Ναοί προς τιμήν του ωκοδομήθησαν εις διάφορα μέρη, εις τα οποία τον λόγον του Θεού διελάλησεν και μάλιστα εις Μέγα Δένδρον, ιδιαιτέραν του Πατρίδα. Και Ιερά Μονή ανηγέρθη προς τιμήν του Αγίου εις Κολικόνδασι κατόπιν δραστηρίου ενεργείας και χορηγίας του Αλή Πασά, όστις ιδιαιτέρως ετίμα τον Άγιον. Μάλιστα εις σκανδαλισθέντα επίσημον Τούρκον λόγω των τιμών προς τον μακάριον είπεν: "Φέρετέ μου ένα Τούρκον ωσάν τον Κοσμάν δια να φιλήσω τους πόδας του".

Ο ευσεβής λαός τον ετοποθέτησε πολύ υψηλά εις την θέσιν του Αγίου Γεωργίου και προσηύχετο προς Αυτόν και έλεγε:

"Βοήθα μας, άγιε Γιώργη,

καί σύ, Άγιε Κοσμά,

νά πάρουμε την Πόλη

καί την Άγια Σοφιά...".

Μέχρι σχεδόν του έτους 1912 τα Ελληνόπουλα της Ηπείρου, στα σχολεία των, έλεγαν δια πρωινήν προσευχήν και αυτά τα λόγια:

"Έφεξε το φώς.

Προσκυνούμε το Χριστό

καί τον Τίμιο Σταυρό

καί τον Άγιο Κοσμά,

πού παιδεύτηκε για μάς,

καί βοηθάει το δάσκαλό μας

καί τον οίκο του πατρός μας".

Ενώ όμως ετιμάτο ως Άγιος δεν είχεν ανακηρυχθή ως τοιούτος επισήμως. Διακαής ήτο ο πόθος των Χριστιανών, όπως η Εκκλησία καταλέξη Τούτον εις την χορείαν των Αγίων. Προς τούτο ο μακαρία τη λήξει γενόμενος Μητροπολίτης Αιτωλίας και Ακαρνανίας Κυρός Ιερόθεος, απηύθυνε προς την Α.Θ. Παναγιότητα, τον Αρχιεπίσκοπον Κωνσταντινουπόλεως, Νέας Ρώμης και Οικουμενικόν Πατριάρχην Κύριον Κύριον Αθηναγόραν και την περί Αυτόν Αγίαν και Ιεράν Σύνοδον της Αγίας Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας, μέσω της Αγίας και Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, το υπ' αριθ. 5355/9-12-1959 έγγραφον έχον ούτως:

"Βαθυσεβάστως προάγομαι καθυποβαλείν τη πολυσεβάστω Μητρί Εκκλησία τον βαθύτατον πόθον εμού τε και του εμπεπιστευμένου μοι Ποιμνίου, ίνα εκδοθή Πατριαρχικός Συνοδικός Τόμος επισήμου ανακηρύξεως εις Άγιον του Ιερομάρτυρος Πατρός ΚοσμΑ του Αιτωλού εκ της κώμης Μέγα Δένδρον της Αιτωλίας της εμής θεοσώστου παροικίας καταγομένου.

Γνωστόν τυγχάνει τοις πάσιν, ιδιαίτατα δε τοις περί τα τοιαύτα ασχολουμένοις, ότι ο ιερός ούτος ανήρ, "Κοσμάς ο Κόσμου κόσμος η δ' ωραιότης", κατά τον Ιερόν Υμνογράφον, "σωφρόνως και δικαίως και ευσεβώς επολιτεύθη επακολουθήσας τοις ίχνεσι του Δεσπότου Χριστού, καρποφόρως εν τω θείω Αμπελώνι ηργάσθη προς ευαγγελισμόν των εν σκότει κειμένων και άρας τον του Κυρίου σωτήριον Σταυρόν, τέλους ηξιώθη μαρτυρικού απαγχονισθείς εν έτει Σωτηρίω 1779 μηνί Αυγούστω κδ'.

Ο άσπιλος βίος, η δαψιλής ιεραποστολική δράσις, ο μαρτυρικός θάνατος ανεβίβασαν Αυτόν εις την συνείδησιν του Χριστεπωνύμου πληρώματος, όπερ περί πολλού έχει τον αστέρα τούτον τον φαεινόν και κατέταξεν εις τον χορόν των Αγίων και την ιεράν μνήμην τιμά τη ημέρα της εντεύθεν εκδημίας. Ερωτά ο ευσεβής υμνογράφος: "Τί σε προσκαλέσωμεν Τρισμάκαρ; Μάρτυρα, ότι υπέρ Χριστού του Θεού το σόν αίμα εξέχεας; Κήρυκα, ότι τον τόνον της του Χριστού Βασιλείας τοις πάσιν εκήρυξας; Απόστολον, ότι τον λόγον του Ευαγγελίου, αποστολικώς τοις πιστοίς διετράνωσας; Μοναστήν τε, ότι τον σόν βίον ώσπερ κάτοπτρον καθαρόν της ασκήσεως εγκατέλιπες; Ιερέα, ότι ιερουργών, σεαυτόν ώσπερ θυσίαν καθαράν προσήγαγες τω Κυρίω σου;". (Τροπάριον Λιτής του Αγίου).

Έτι η Χάρις του Κυρίου και θαύματα επιτελείν Αυτώ εχαρίσατο, όπερ και η παράδοσις διαπιστοί και ο ίδιος ομολογεί. "Τα κατ' εμέ και περί εμέ φαίνονται και απίστευτα εις τους πολλούς και μήτε εγώ δύναμαι να τα καταλάβω... του Κυρίου συνεργούντος και τον λόγον βεβαιούντος δια τινων επακολουθησάντων σημείων" (επιστολή του Αγίου προς τον αδελφόν Αυτού Χρύσανθον), καθάπερ ο Αψευδής επηγγείλατο τοις Μαθηταίς και Αποστόλοις (Μάρκ. ιστ', 17). Και Προφητικού Χαρίσματος ηξιώθη ο ουράνιος ούτος άνθρωπος και πολλαί Αυτού προφητείαι φέρονται δια στόματος του ευσεβούς Λαού.

Πέποιθα, ότι τα νύν, οπότε επί της κορυφής της Ορθοδοξίας ίσταται Ηπειρώτης τω γένει, εκπληρωθήσεται η κατά πάντα ορθή επιθυμία και παράκλησις των ευσεβών Χριστιανών όπως ανακηρυχθή και επισήμως Άγιος ο Πατήρ ημών Κοσμάς ο Αιτωλός, ο Ισαπόστολος, ός πάσαν την χώραν ημών περιήλθεν ευαγγελιζόμενος ειρήνην και υπό των Ελλήνων απάντων, εξόχως δε υπό των Αιτωλών και Ηπειρωτών βαθύτατα τιμώμενος, ως εμπρέπει, ευγνωμοσύνης ένεκεν.

Επικαλούμενος επ' εμέ και το εμόν Ποίμνιον τας Θεοπειθείς Ευχάς και ευλογίας της Μητρός Εκκλησίας

διατελώ μετά σεβασμού βαθυτάτου και ευχαριστιών θερμοτάτων

Ελάχιστος Μητροπολίτης Αιτωλίας και Ακαρνανίας ΙΕΡΟΘΕΟΣ

***

Το Σεπτόν Οικουμενικόν Πατριαρχείον λαβόν υπ' όψιν την δια του Αοιδίμου Μητροπολίτου Κυρού Ιεροθέου διαβιβασθείσαν παράκλησιν του Χριστεπωνύμου Πληρώματος προέβη εις την ενέργειαν των δεόντων δια την ανακήρυξιν του Κοσμά εις Άγιον. Ιδού πώς ακριβώς έχει η Πατριαρχική και Συνοδική Πράξις ανακηρύξεως ως Αγίου του Μακαριστού Ιερομάρτυρος και Εθνομάρτυρος:

ΑΘΗΝΑΓΟΡΑΣ

ΕΛΕΩ ΘΕΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΝΕΑΣ

ΡΩΜΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ

ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ

Αριθ. Πρωτ. 260

Τους οσιότητι μεν και αγιότητι βίου διαπρέψαντας και εαυτούς καταναλώσαντας έργω τε και λόγω εν τη υπηρεσία και αγάπη προς τον Θεόν και τον πλησίον, και μετά την αποβίωσιν οσίαις μνήμαις και συνάξεσι τιμάν, ύμνοις τε και εγκωμίοις εσαεί μετά πάσης ευλαβείας σεμνύνειν και γεραίρειν, η Αγία του Χριστού οίδεν Εκκλησία, εις δόξαν μεν εκάστοτε του τους δοξάζοντας Αυτόν αντιδοξάζοντος Χριστού την τούτων δ' επικαλείσθαι μεσιτείαν προς τον φιλάνθρωπον Θεόν υπέρ αφέσεως αμαρτιών, ιάσεως ασθενών και γενικώς ωφέλειαν ψυχικήν του Χριστωνύμου Πληρώματος.

Επειδή τοίνυν ούτως εβίωσεν και επολιτεύσατο και ο εκ Μεγάλου Δένδρου της Αιτωλίας ορμώμενος Ιερομόναχος Κοσμάς, ο επικαλούμενος Αιτωλός, ός, τοις μοναχοίς της εν Αγίω Όρει Ιεράς Πατριαρχικής και Σταυροπηγιακής Μονής του Φιλοθέου καταλεγείς και ακολούθως τον εκεί μονήρη και ασκητικόν θυσιάσας βίον, άπασαν την πατρώαν γήν διέδραμε, κηρύττων ιεραποστολικώς τον λόγον του Θεού, σχολεία πολλαχού ιδρύων, ασθενούντας θεραπεύων, την Αγίαν Αυτού Εκκλησίαν κρατύνων, τύπον δ' εαυτόν ταπεινώσεως, αυταπαρνήσεως, αρετής και εγκρατείας αναδείξας, έως ου και τον μαρτυρικόν τη κδ' Αυγούστου του χιλιοστού επτακοσιοστού εβδομηκοστού ενάτου σωτηρίου έτους υπέμεινε θάνατον, η Μετριότης ημών μετά των περί ημάς Ιερωτάτων Μητροπολιτών και υπερτίμων, των εν Αγίω Πνεύματι αγαπητών ημίν αδελφών και συλλειτουργών, προς την θεάρεστον πολιτείαν και βιοτήν τον μαρτυρικόν θάνατον και τα υπό του ιερού τούτου ανδρός και ζώντος και μετά θάνατον ενεργηθέντα θαύματα αποδίδοντες, και της κοινής των πιστών ωφελείας προνοούμενοι, εξ αρχής τιμώντων την ιεράν αυτού μνήμην, προς δε λαβόντες υπ' όψιν και όσα δι' αναφοράς αυτού προς την Εκκλησίαν, αποφάσει της Ιεράς Συνόδου της Ιεραρχίας της Αγιωτάτης Εκκλησίας της Ελλάδος ημίν διαβιβασθείσης υπέβαλε και ανέλυσεν ο Ιερώτατος Μητροπολίτης Αιτωλίας και Ακαρνανίας και αγαπητός ημίν εν Χριστώ αδελφός κύριος Ιερόθεος, την κοινήν επιθυμίαν και παράκλησιν των ευσεβών Χριστιανών περί κατατάξεως και επισήμως του τοσούτον υπέρ της Ορθοδόξου πίστεως μοχθήσαντος και εργασαμένου και τον μαρτυρικόν υποστάντος θάνατον εν τη των Αγίων χορεία εισηγούμενος και υποστηρίζων, έγνωμεν, τω κοινώ της Εκκλησίας έθει κατακολουθούντες, την προσήκουσαν τοις θείοις ανδράσι και τούτω απονείμαι τιμήν.

Διό και θεσπίζομεν Συνοδικώς και διοριζόμεθα και εν Αγίω διακελευόμεθα Πνεύματι, όπως από του νυν και εις το εξής εις αιώνα τον άπαντα Κοσμάς ο Αιτωλός συναριθμήται τοις Αγίοις της Εκκλησίας και Ιερομάρτυσι, τιμώμενος παρά των πιστών και ύμνοις εγκωμίων γεραιρόμενος τη κδ' του μηνός Αυγούστου, εν ή μαρτυρικώς προς Κύριον εξεδήμησεν.

Εις ένδειξιν δε τούτου και βεβαίωσιν εγένετο και η παρούσα Πατριαρχική ημών και Συνοδική Πράξις, καταστρωθείσα μεν και υπογραφείσα εν τώδε τω Ιερώ Κώδικι της καθ' ημάς Αγίας του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας, εν ίσω δε και απαραλλάκτω αποσταλείσα τω Ιερωτάτω Μητροπολίτη Αιτωλίας και Ακαρνανίας κυρίω Ιεροθέω προς κατάθεσιν τοις Αρχείοις της Ιεράς αυτού Μητροπόλεως.

Εν έτει σωτηρίω αλξα', κατά μήνα Απρίλιον (κ'), Επινεμήσεως ΙΔ'.

ό Ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως

ΑΘΗΝΑΓΟΡΑΣ αποφαίνεται

ό Ο Χαλκηδόνος Θωμάς

ό Ο Δέρκων Ιάκωβος

ό Ο Πριγκηποννήσων Δωρόθεος

ό Ο Νεοκαισαρείας Χρυσόστομος

ό Ο Λαοδικείας Μάξιμος

ό Ο Σάρδεων Μάξιμος

ό Ο Ροδοπόλεως Ιερώνυμος

ό Ο Φιλαδελφείας Ιάκωβος

Η Αγία και Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος δια της υπ' αριθ. 1161 της 30 Ιουνίου 1961 Εγκυκλίου Αυτής ανεκοίνωσε τοις Σεβασμιωτάτοις Ιεράρχαις της Εκκλησίας της Ελλάδος την Πατριαρχικήν Απόφασιν με την παράκλησιν, όπως εγκυκλίως συστηθή τοις Πιστοίς η τιμή του Αγίου.

***

Να συνεχίσω; Και πρέπει και δεν πρέπει. Πρέπει, διότι αι προσωπικότητες αυταί είναι ανάγκη να παρουσιάζωνται πάντοτε εις τους ταξειδιώτας της ζωής προς παραδειγματισμόν. Αλλά και δεν πρέπει να συνεχίσω, διότι εξ όσων ελέχθησαν φαίνεται η πολύπλευρος δράσις του εγκωμιαζομένου Αγίου. "Εξ όνυχος τον λέοντα" διακρίνομεν. Αλλά και όσα να είπη κανείς δια τας Μεγάλας Μορφάς δεν πρόκειται να εξαντληθή το θέμα.

Πρέπει να διακόψω τον λόγον αφού απαντήσω εις έν ερώτημα, το οποίον ασφαλώς θα έχητε εν νώ: Διατί άρά γε επελέγη το θέμα "ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ"; Διατί προετίμησα να παρουσιάσω εις την Αγάπην σας το Πρόσωπον αυτό; Μήπως διότι απλώς ήτο συντοπίτης μου; Αυτός δεν είναι ο πρωταρχικός λόγος ούτε σοβαρός. Άλλωστε όλοι Έλληνες είμεθα.

Δια δύο σοβαρούς λόγους εξέλεξα ως θέμα της παρούσης ομιλίας τον Ισαπόστολον Κοσμάν.

Πρώτον δια λόγους ευγνωμοσύνης.

Ζώμεν εις ελευθέραν Πατρίδα. Απολαμβάνομεν του ανυπολογίστου αγαθού της ελευθερίας. Καθήμεθα εις μίαν τράπεζαν αγαθών εκ της ελευθερίας. Την τράπεζαν αυτήν έστρωσαν οι προ ημών αγωνισταί της ελευθερίας. Η Πατρίς μας εκινδύνευσεν. Κατά την εποχήν της Τουρκοκρατίας η Φυλή μας και τα Ιερά και όσια γενικώς διήλθον δια πυρός και σιδήρου. Ηπειλήθη εξαφανισμός του Ελληνισμού. Ο εξισλαμισμός ως ορμητικός ποταμός προσεπάθει να παρασύρη πάν το Ελληνικόν.

Ο Ευγένιος Γιαννούλης ο Αιτωλός, καταγόμενος εκ του αυτού χωρίου, εξ ου ο Κοσμάς, γράφει περί της καταστάσεως εν Αιτωλία κατά το έτος 1665: "Εν τοις μέρεσι της Αιτωλίας, της εμής αθλίας πατρίδος και επί πάσι σχεδόν τοις πέριξ εκείνης κλίμασιν εξέλιπε προ πολλών ήδη χρόνων άπαν καλόν, μεθ' ό και η των πεζών γραμμάτων γνώσις, η τροφή των λογικών ψυχών, η δυναμένη σοφίζειν εις σωτηρίαν τον άνθρωπον και ούτω συνέβη τους εκείσε αναλφαβήτους πάντας γενέσθαι και άγαν τρισβαρβάρους, περί δε την ομολογίαν της καθ' ημάς αμωμήτου πίστεως μηδέν των αλλοφύλων πάντες διενηνόχασι, σπάνιόν τι χρήμα ο ιερεύς εκεί, ο απλώς γραμμάτων είδησιν έχων, τούτου χάριν πολλά των παιδίων άνευ μετανοίας λουτρού απήλθον του βίου και των ιερών αμέθεκτα μυστηρίων. Εί δε που και ιερεύς φανείη που, τραγικόν τι τέρας εκείνος ή κωμικόν εκφόβητρον" (Πατροκοσμάς ο Αιτωλός, Γεωργίου Πάστρα, σελ. 11).

Ιδιαιτέρως η Αιτωλία και η Ήπειρος, διατί όχι και η υπόλοιπος Ελλάς; ευηργετήθησαν υπό του Αγίου Κοσμά Θρησκευτικώς και Εθνικώς. Πώς λοιπόν να λησμονήσωμεν τους Ευεργέτας μας; Το σχοινί του Μοναχού Αυτού είναι σύμβολον, όπως το σχοινί του Πατριάρχου. Το σχοινί αυτών και το αίμα, τί λέγω αίμα; τα αίματα - οι ποταμοί των αιμάτων αυτών θα μας πνίξουν!

Ευγνωμοσύνη λοιπόν προς τον Άγιον και ευχαριστίαι εκ μέρους μου προς την Νέαν Φιλικήν Εταιρείαν, η οποία μου έδωκε την ευκαιρίαν να εκφράσω τα πλημμυρούντα την καρδίαν μου αισθήματα προς τον Εθνεγέρτην μοναχόν της Αιτωλίας.

Εύχομαι, όπως ο Άγιος Θεός δια πρεσβειών του Αγίου επιδαψιλεύη εις τα μέλη της Εταιρείας πάσαν ευλογίαν και Χάριν.

Και ο δεύτερος λόγος προβολής του Αγίου; Η μίμησις αυτού ή απλούστερον ειπείν: το καθήκον της εμμονής εις τα θεμέλια του Έθνους μας, την Αγίαν Θρησκείαν και την Πατρίδα μας. Ο Άγιος υπήρξε πιστός Χριστιανός και έξοχος Πατριώτης. Η καρδιά του επυρπολείτο από αγάπην βαθείαν προς τον Χριστόν και την Ελλάδα. Με πόσον ενθουσιασμόν ωμίλει περί του Χριστού και περί ψυχής. Με πόσην θέρμην εδίδασκεν δια τον σεβασμόν προς την Εκκλησίαν και τον Ιερόν Κλήρον! Με πόσην επιμονήν ηργάζετο δια την διατήρησιν της Ελληνικής γλώσσης! Με πόσην λαχτάραν έκαμε λόγον δια το ποθούμενον, την ανάστασιν του Ελληνικού Γένους! Εάν εσχίζετο η καρδιά του Αγίου θα εβλέπαμεν τας δύο αυτάς αγάπας, ως σφραγίδας επ' αυτής. Ο Άγιος μας θέλει Ορθοδόξους. Φωνάζει δια μέσου των αιώνων "τό κορμί σας ας το τηγανίσουν, τα πράγματά σας, ας τα πάρουν, μη σάς μέλη. Δώσατέ τα. Δεν είναι ιδικά σας. Ψυχή και Χριστός σάς χρειάζονται... Αυτά τα δύο να τα φυλάξητε να μη τα χάσητε" (Τετάρτη Διδαχή). Ο Άγιος μας θέλει να μείνωμεν πιστοί εις τας Παραδόσεις του Έθνους μας, μας θέλει πατριώτας. Εκείνος εκοπίασε, εκινδύνευσεν, ίδρωσεν, επεζοπόρησεν, εθανατώθη, δια να μη χάση την πίστιν προς τον Χριστόν και την αγάπην προς την Ελλάδα. Ξεσήκωσε τον κόσμον τον Ελληνικόν. Διετήρησε τον Εθνισμόν των υποδούλων Ελλήνων. Πότε με το θείον Κήρυγμα, πότε με τα σχολεία αυτόν τον σκοπόν επεδίωκε, την αφύπνισιν των ραγιάδων. Επομένως μόνον όσοι αγαπούν την Ελλάδα Έλληνες αγαπούν και σέβονται τον Άγιον Κοσμάν.

***

Η εποχή μας ημπορεί να καυχάται δια πολλά επιτεύγματα του τεχνικού πολιτισμού. Μπορεί να καυχάται δια τα συγκοινωνιακά μέσα και άλλας ανέσεις. Πλήν όμως εξακολουθεί να έχη την ανάγκην των προσώπων, όπως είναι ο Κοσμάς ο Αιτωλός. Μάλιστα ο σημερινός υπερήφανος εκ των ανακαλύψεων και εφευρέσεων άνθρωπος έχει περισσοτέραν ανάγκην των φωτεινών παραδειγμάτων, ως του πτωχού υφαντή, κατά κόσμον, πλουσίου όμως εις αγιότητα και θρησκευτικήν και Εθνικήν δράσιν Ιερομάρτυρος Κοσμά.

Επάνω εις την Βόρειον Ήπειρον, την Ελληνικωτάτην Βόρειον Ήπειρον μένει κρεμασμένος εις ένα δένδρον ο κοντός, στο ανάστημα του σώματος καλόγερος, που δεν εγνώρισεν ανάπαυσιν εις αυτόν τον κόσμον.

Κρεμασμένος φωνάζει και η φωνή του ακούεται εις όλην την Ελλάδα και εις τους απανταχού της γης Έλληνας. Αδελφοί, Χριστιανοί και Έλληνες, μείνατε σταθεροί εις την πίστιν, ακλόνητοι εις την Ορθοδοξίαν, αγαπήσατε την Πατρίδα. Υπέρ πίστεως και Πατρίδος είμαι κρεμασμένος!

1     2    3   4    5    6    7     8    9   10    11    12   13   14   15   16   17    18   ΚΟΣΜΗΜΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ © HydroGraphiX. "ΠΕΛΑΓΙΑ".